ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଅନୁମ୍ଲୋଚା—ଏହି ଦୁଇଜଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଅଂଶ ରହିଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ପୂଷା, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ଅଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାଚୀ ଓ ଘୃତାଚୀ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଦୁଇଜଣୀ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଶ୍ଚେନଜିତ, ସୁଷେଣ, ସେନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀର। ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ୱିନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସଦା ବାସ କରନ୍ତି। ଅଂଶ ଓ ଭଗ, କଶ୍ୟପ ଓ କ୍ରତୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରାସେନ ଓ ଉର୍ଣ୍ଣାୟୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମୂହର ଅଂଶ। ତାର୍କ୍ଷ ଓ ଅରିଷ୍ଟନେମି, ସେନାନୀ ଓ ଗ୍ରାମଣୀ ମଧ୍ୟ ସେହିଠି ବାସ କରନ୍ତି। ସହେ ଓ ସହସ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଅଛନ୍ତି। ଯଜ୍ଞାପେତମ ଓ ଅନ୍ୟଜଣ, ବିଶ୍ୟାତ ନାମକ ପ୍ରମୁଖ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି। ମହାର୍ଷି ତପସ ଓ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ସବିତା ଦିନ ଓ ରାତିର ଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କର ନିଜ ନିଜ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ରୁଷିମାନେ ନିଜ ନିଜ ରଚିତ ଶ୍ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଓ ଭୂତମାନେ ଉପହାର ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଧର୍ମ, ନୀତି, ସତ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚାଳିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦୁଇ ଦୁଇ ମାସ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ। ଏହିପରି ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଯାତୁଧାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏଠି ଓ ସେଠି। ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ବର୍ଷା, ତାପ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତି। ଏହା ମନ୍ବନ୍ତରଗୁଡ଼ିକରେ ନିଜ ଅଭିମାନର ସ୍ଥାନ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଚଉଦ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏଠି ବସିଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଶ୍ମି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି ଦେବ, ପିତୃ ଓ ମାନବମାନେ ପୋଷଣ ପାଉଛନ୍ତି। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦେବତାମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନରେ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ତାହା ପାନ କରନ୍ତି; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପିତୃମାନେ, ଦେବତା, ସାଧୁ ଓ କାବ୍ୟମାନେ ତାହା ପାନ କରନ୍ତି। ବର୍ଷା ଓ ଔଷଧିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଭୁକ୍ତି ଦୂର କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାପ ଓ ଗୋମାତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୋଷିତ। ବିମୋଚନ ସମୟରେ ସବିତା ପୁନିଥରେ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ସେହି ହରି ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶୁଭ, ନିର୍ମଳ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ ବେଦୀୟ ଚଳନ ସଫଳ ହୁଏ। ସାତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସେ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ଅଟେ। ଇଚ୍ଛାମୟ ରୂପ ଥିବା, ମନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାମପାଶେ ଏକାସାଥିରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକାଶୀ ତିନି ଶତ ମଣ୍ଡଳକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭରେ ଏଭଳି ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବୋହି ନେଇଯାନ୍ତି। ମହାର୍ଷିମାନେ ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଲୋକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।