ସୂର୍ୟଙ୍କର ରଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲୌକିକ, ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ଅଟୁଟ ରୂପରେ ରହିଛି । ଏହି ରଥ ପବନ ଗତିର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଏବଂ ଏହାର ଗଠନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ । ଏହି ରଥର ରୂପ ଏପରି ଯେ, ଏହା ବରୁଣଙ୍କ ରଥ ସହିତ ଏକଦମ ସମାନ । ସୂର୍ୟଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥର ଅନେକ ଅଂଶ ଅଛି—ଦିନଟି ଏହି ଏକଚକ୍ରି ରଥର ମୁଖ୍ୟ ନାଭି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ଦିନ ହେଉଛି ରଥର ଆସନ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ଯୁଗ ବର୍ଷାୟନ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ରୂପେ ରଥର ଦୁଇ ଦଣ୍ଡ । ଏଠି ଧୁରାକୁ ଶଫ୍ଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯୁଗକୁ ଦଣ୍ଡ, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଖୁଣ୍ଟି ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଇଛି । ରାତି ରଥର ଆବରଣ ଭାବେ ରହିଛି, ଧର୍ମ ଏହି ରଥର ପତାକା, ଏବଂ ଏହି ପତାକା ସର୍ବଦା ଉଚ୍ଚରେ ଆରୋହିତ । ଛନ୍ଦମାନେ, ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ରୂପେ, ରଥର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯୁଗକୁ ଧରିଛନ୍ତି । ପଙ୍କ୍ତି, ବୃହତୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍—ଏହି ଛନ୍ଦ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ରଥର ଏକ ସହଚକ୍ର ଅଛି, ଯାହା ଏହି ଧୁରା ସହିତ ଘୂରିଥାଏ; ଏକ ସହଧୁରା ଅଛି, ଯାହାକୁ ଧ୍ରୁବ ଘୂରାଏ । ଏହିପରି ଏହି ରଥର ବିନ୍ୟାସ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି । ଏହି ଚମତ୍କାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ତାରଣି ନାମକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗତି କରନ୍ତି । ଧ୍ରୁବ ତାରା ଉପରେ ଦୁଇଟି କିରଣ ଏବଂ ରଥର ଦୁଇ ଚକ୍ର ଘୂରିଥାଏ । ରଥର ଧୁରାର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି । ସେଇ ଦୁଇ କିରଣ ଧ୍ରୁବ ସହିତ ଘୂରିଥାଏ । ଯେପରି ଏକ ଦୌଳି ଖୁଣ୍ଟିକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଏହି ରଥ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଘୂରି ଘୂରି ଚକ୍ର ତିଆରି କରେ । ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ କିରଣ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଆନ୍ତି । ସୂର୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ର ତିଆରି କରି ଗତି କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଧ୍ରୁବ ସେଇ କିରଣକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି, ସୂର୍ୟ ସେଇ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚକ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି । ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୂର୍ୟରେ ଅନେକ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ପ୍ରଜାପତି, ରଥକୃତ, ରଥଔଜା, ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନେ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ । ରକ୍ଷ, ହେତି, ପ୍ରହେତି, ଯାତୁଧାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ । ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଏବଂ ଋଷି ଅତ୍ରିଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ପୌରୁଷେୟ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠି ଚିହ୍ନଟ । ରଥଚିତ୍ର ଏବଂ ନାଗସାକ୍ଷକ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ପୁଣି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି । ଏଲାପତ୍ର, ନାଗ ସଂଖପାଳ ଦୁଇଯୋଡ଼ି, ପ୍ରମ୍ଳୋଚା ଓ ଅନୁମ୍ଳୋଚା ନାମକ ଦୁଇ ଅପ୍ସରା ଏଠି ବିଶିଷ୍ଟ । ଏହି ସମସ୍ତେ ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଆକାଶ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୋକର ଅଂଶ ଭାବେ ସୂର୍ୟରେ ବସନ୍ତି । ପର୍ଜନ୍ୟ, ପୂଷା, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ଵିଶ୍ୱାଚୀ, ଘୃତାଚୀ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ବହନ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି । ଶ୍ଚେନଜିତ, ସୁଷେଣ, ସେନୀ, ଗ୍ରାମଣୀ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ । ଏହି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ୱିନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସୂର୍ୟରେ ବସନ୍ତି । ଅଂଶ, ଭଗ, କଶ୍ୟପ, କ୍ରତୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଚିତ୍ରସେନ, ଊର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ତାର୍କ୍ଷ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ସେନାନୀ, ଗ୍ରାମଣୀ, ସହେ, ସହସ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ୟରେ ବସି ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।