ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରୁ ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି। ଏହି ଉଠାଯାଇଥିବା ପାଣି ମଧୁର ଅମୃତ ସମାନ, ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ହଳକା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଜଳକୁ ମେଘମାନେ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଥିବା ସେହି ଜଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ମେଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ। ଏମିତି ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ଲୋକେ ଜଳର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ମେଘମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର—ଅଗ୍ନିଜ, ବ୍ରହ୍ମଜ ଓ ପକ୍ଷଜ। ଅଗ୍ନିଜ ମେଘ ନିର୍ବିକାରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଧୂଆଁ ବାହାରେ। କେତେକ ମେଘ ଅଜ, ବନ୍ଦର, ଏବଂ ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଜୀମୂତ ନାମକ ମେଘ, ଯାଁଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମୌନ ଏବଂ ବିଶାଳ ଆକୃତିର ମେଘମାନେ ବାୟୁର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ଢାଲ ଓ ଶିଖରରେ ସେମାନେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଜଳ ବହିଯାଏ। ଯେଉଁ ମେଘମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଜା ମେଘ। ସେମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଗର୍ଜନରେ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ହୁଏ। ଏହି ମେଘମାନେ ବର୍ଷା ଋତୁକୁ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସାଧ୍ୟମାନେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜା ମେଘଠାରୁ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଲଗା ରହନ୍ତି। ପକ୍ଷଜ ମେଘମାନେ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେ ପକ୍ଷ (ପଖା) ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଶା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ଏବଂ ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ସେଥିପାଇଁ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ମେଘ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ବର୍ଷା କରିବା ଓ ବିନାଶ ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏହିମାନଙ୍କର କାମ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି। ମୂଳ କୋସ୍ତୁଭ ଅଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ଯେଉଁଠାରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସେସବୁ ଅଣ୍ଡ ଉପଲବ୍ଧ ଅଂଶମାନେ ମେଘ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ଚାରି ଦିଗର ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମେଘର ଏକ ଅବିଭାଜ୍ୟ ବଂଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ହେଉଛି ଜଳ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଘମାନେ ବରଫ ଓ ବର୍ଷା ଦେଇ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶିରେ ବହନ କରନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ଚାରି ଦିଗର ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦୂର୍ଦ୍ଧର ତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାର ଜଳକୁ ଆକୁଞ୍ଚନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହେମକୂଟ ବୋଲାଯାଏ। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ର ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ନଗର ଅଛି। ସେହି ସମୟରେ, ବାୟୁ ହେମବନ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ବହିନେଇଯାଏ। ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ବାକି ବର୍ଷା ସେଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଏ। ଦୁଇ ବର୍ଷର ଏକ ଅବଧିକୁ ଦୁଇ ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବର୍ଷାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ୟସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନିଜ ଗତିରେ ଚାଲିଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ଗ୍ରହ ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଗତି କରେ। ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ବିନ୍ୟାସ ଶୁଣ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୁନା ଓ ହରିତବର୍ଣ୍ଣ ଯୋକ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଶୋଭିତ। ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚକ୍ର ଓ ରଥ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ତାଙ୍କ ରଥର ମାଞ୍ଚର ଦୁଇଗୁଣ ଲମ୍ବା ହେଉଛି ମାପିବା ଦଣ୍ଡ।