ମନୁମାନଙ୍କ ଚାରି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷ ଆଦି ପାଞ୍ଚଟି ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ । ପ୍ରଥମଟିକୁ ସଂବତ୍ସର, ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ପରିବତ୍ସର ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚମଟିକୁ ବତ୍ସର କୁହାଯାଏ, ଏହି ସମୟ ଯୁଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଗଣନା କରାଯାଏ । ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଆଠଶେ ତିରିଶି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଘଟେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଷ ତିନିଶେ ପଞ୍ଚସଠି ଅଟେ । ଏଠାରେ ଏକଷଠି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶିକରି ଏକ ଋତୁ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ । ଏହି ମାପଟିକୁ ଚିତ୍ରଭାନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଷ ବୋଲି ମାନାଯାଏ । ଏହି ଚାରି ପ୍ରମାଣ ମାନେ ପୁରାଣମାନେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥିବା ମାପ । ଏହି ମାପର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାର ତିନିଟି ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁବା ପ୍ରତୀତି ଦେଉଛି । ଏଠି ଏକଟି ପଥର ଚଉଡ଼ା ଓ ତାହାର ବିସ୍ତୃତି ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି । ଏଠି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ଶିଖର, ଏବଂ ଏକଟି ଯାହା କ୍ରିଷ୍ଟାଳ ଭଳି ଚମକୁଛି । ଏହି ତିନିଟି ଶିଖର ସହିତ ଏହି ପର୍ବତ 'ଶୃଙ୍ଗବାନ୍' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଶରତ ଓ ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ଧାରଣ କରେ । ଏହି ଶିଖରମାନେ ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର କିରଣ ଲଗି ଚମକୁଛନ୍ତି । ଏଠି ପ୍ରତି ଦିନ ଓ ରାତିର ମାପ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହେଉଛି । ସେହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ରର ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ । ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର କୃତ୍ତିକା ଶିର ଉପରେ ଥାଏ । ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱପତ୍ତନ ବୋଲି ମହାର୍ଷିମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଦିନ ଓ ରାତି ସମାନ ହୁଏ, ସେହି ସମୟକୁ ବିଶ୍ୱପତ୍ତନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହି ସମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମୁଖ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ । ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି—ଏମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଚନ୍ଦ୍ରର ନାମ । ନଭୋ ଓ ନଭସ୍ୟ, ଅବିଷ ଓ ଊର୍ଜା, ସହ ଓ ସହସ୍ୟ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ନାମ । ପରେ ଜଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଆର୍ତ୍ତବମାନେ, ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର । ଏହି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅମାବାସ୍ୟାକୁ ଋତୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାର ବୋଲି ଜଣିବା ଉଚିତ୍ । ଯିଏ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମୟ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ପିତୃକ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଦେବକ୍ରିୟାରେ ବିମୁଢ଼ ହୁଏ ନାହିଁ । ପ୍ରଭାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏଠାରେ ଚାରି ମହାପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ତାର ତରଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ସେମାନେ ହେଲେ ହିରଣ୍ୟରୋମା, ପର୍ଜନ୍ୟ, କେତୁମାନ୍ ଓ ରାଜସ । ଏମାନେ ଚାରି ଦିଗରେ ଲୋକାଲୋକରେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ପିତୃମାର୍ଗ ସଂସାରର ମାର୍ଗରୁ ବାହାରେ ଅଛି । ଯେଉଁମାନେ ସଂସାର ଚାଲିଥିବାର କାରଣ, ସେମାନେ ପିତୃମାର୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସେମାନେ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆଶା କରି ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଯାଆନ୍ତି । ସେମାନେ ତପ, ନିୟମ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଉତ୍ତରଜମାନେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ । ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଶୀ ହଜାର ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ । ଏହି ଗଣନା ସେମାନଙ୍କ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାକାରୀ ଥିଲେ ଓ ଶ୍ମଶାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ରୁଚି, ଦ୍ୱେଷ, କ୍ରିୟା ଓ କାମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ବିଭିନ୍ନ କାରଣରୁ ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ମଶାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନ ନାଗମାର୍ଗର ଉତ୍ତରେ ଅଛି, ଆଉ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ଅଛି । ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଛନ୍ତି ।