ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମୟକୁ ଅପରାହ୍ନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅପରାହ୍ନ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବର୍ଷାୟନ ଦିନରେ, ଦଶମ ଓ ପଞ୍ଚମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିନର ଭାଗ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଦିନ ରାତିକୁ ଗ্ৰସଣ କରେ, ଏବଂ ରାତି ମଧ୍ୟ ଦିନକୁ ଗ୍ରସଣ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିନ ଓ ରାତିର କଳାଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଭୋଗ କରେ। ଏକ ମାସ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ମାସ ମିଶି ଏକ ଋତୁ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ନିମେଷ, ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଏବଂ ପନ୍ଦର କାଷ୍ଠା ରହିଛି। ସାତ ଓ ଏକ ମାତ୍ରା ଓ ଦୁଇ ଯୋଗ କରି ମୋଟ ସାତତିସ ମାତ୍ରା ହୁଏ। ଏଠି ୪,୮୦୦ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ମିଶି ୪୦୨ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାନାଯାଏ। ବର୍ଷ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ଚାରି ମନୁ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ପ୍ରଥମଟି ସଂବତ୍ସର, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ପରିବତ୍ସର। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚମଟିକୁ ବତ୍ସର କୁହାଯାଏ, ଏହି ସମୟକୁ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏଠି ୧,୮୩୦ ସୂର୍ୟୋଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ୩୬୫ ସୂର୍ୟ ବର୍ଷ ହୁଏ। ଏକ ଋତୁ ୬୧ ଦିନ ଓ ରାତିର ସମ୍ମିଳିତ ଅବଧି। ଏହି ଅବଧିକୁ ଚିତ୍ରଭାନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ସୂର୍ୟ ବର୍ଷର ମାପ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଚାରି ମାପ ପୁରାଣର ସଠିକତା ନିଶ୍ଚିତ କରେ। ଏହି ବର୍ଣ୍ଣିତ ପର୍ବତର ତିନିଟି ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁବା ପ୍ରତୀତି ଦିଏ। ଏଠି ଏକ ଚାଳିର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଚାନ୍ଦିର ଶିଖର, ଏବଂ ଏକ ଶିଖର କ୍ରିଷ୍ଟାଳର ଭଳି ଚମକୁଛି। ଏହି ତିନି ଶିଖର ସହିତ ଏହି ପର୍ବତ ‘ଶୃଙ୍ଗବାନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶରତ୍ ଓ ବସନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗ ଧାରଣ କରେ। ଏହାର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ରକ୍ତିମ କିରଣରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ଚମକୁଛନ୍ତି। ଏଠି ୧୦ ଓ ୫ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଏକ ମାପ ତିଆରି କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ବିଶାଖାର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା କୃତ୍ତିକା ମୁଣ୍ଡରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜଣାଯିବ। ଏହି ସମୟକୁ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରିଛନ୍ତି—ଏହା ହେଉଛି ବିଷୁବ ତିଥି। ଯେତେବେଳେ ଦିନ ଓ ରାତି ସମାନ ହୁଏ, ଏହି ସମୟକୁ ବିଷୁବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଷୁବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ମୁଖ ଭାବେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି—ଏହି ଚାରି ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ସହିତ, ନଭୋ, ନଭସ୍ୟ, ଅବିଷ, ଊର୍ଜା, ସହ, ସହସ୍ୟ—ଏହିମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସଂଖ୍ୟାଯୁକ୍ତ ନାମ। ଏହି ପରେ ଅର୍ତ୍ତବ, ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏହି କ୍ରିୟାରେ ଅମାବାସ୍ୟାକୁ ଋତୁମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ସଠିକ୍ ସମୟ ଜାଣିଲେ, ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃ କିମ୍ବା ଦୈବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନାହିଁ। ଆଲୋକରୁ ଏହି ସଂସାର ସ୍ମୃତି ହୁଏ; ଏହାକୁ ଲୋକାଲୋକ କୁହାଯାଏ। ଏଠି, ଅସତ୍ତାର ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଚାରି ମହାପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥିତ—ହିରଣ୍ୟରୋମା, ପର୍ଜନ୍ୟ, କେତୁମାନ୍, ଓ ରାଜସ। ଏହିମାନେ ଚାରି ଦିଗରେ ଲୋକାଲୋକର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ। ପିତୃମାନ୍ୟ ପଥ ବୈଶ୍ୱାନର ପଥର ବାହାରେ ଅଛି।