ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତ୍ରା ଏକ ସମତା ଓ ଅସମତାରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ପଥରେ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ କେବେ ସମ, କେବେ ଅସମ ଭାବରେ ଗତି କରେ। ଏହା ପରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ସବୁଠାରୁ ଉପରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ସେ ନାଗପଥର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଓ ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମି ଯେତେବେଳେ ପଛରୁ ଚମକେ, ସେଠି ଆଗକୁ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠିଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଏହି ପର୍ବତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସୀମା; ଏହା ପରେ ଆଲୋକ ନାହିଁ। ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘେରି ରହିଛି, ଏହି ପର୍ବତ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ। ଋଷିମାନେ ଉଷା ଓ ରାତିର ଅବଧିକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି; ଉଷା ପରେ ଯେଉଁ ସମୟ ଆସେ, ସେହି ସମୟକୁ ଦିନ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜନମାନେ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏମିତି ତିରିଶ ମିଲିଅନ୍ ମାନ୍ଦେହା ନାମକ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବମାନେ ଓ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଓଂକାର ଓ ବ୍ରହ୍ମର ସାର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚରିତ୍ର, ଭଲାଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ତିରିଶ କଳାରେ ହୋଇଥାଏ, ଏହିପରି ତିରିଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ପୂରଣ କରେ। ଦିନର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଦିନ ଓ ରାତିର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ନିୟମିତ ଭାବରେ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଠାରୁ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ, ସେହି ସକାଳ ସମୟରୁ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମୟକୁ ସଙ୍ଗବା କୁହାଯାଏ। ଏହି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଅବଧିକୁ ଅପରାହ୍ନ କୁହାଯାଏ। ଅପରାହ୍ନ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଏହା ସାଂଧ୍ୟା ସମୟ ହୋଇଯାଏ। ଦଶମ ଓ ପଞ୍ଚମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଶୁବ ସମୟରେ ଦିନ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଦିନ ରାତିକୁ ଭକ୍ଷିଏ ଓ ରାତି ଦିନକୁ ଭକ୍ଷିଏ। ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନ ଓ ରାତିର କଳାକୁ ସମଭାଗରେ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏକ ମାସ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ହୋଇଥାଏ, ଏକ ଋତୁ ଦୁଇ ମାସରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏକ ନିମେଷ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ କାଷ୍ଟା ମିଶି ପନ୍ଦର ଥାଏ। ସତ୍ତିସ ମାତ୍ରା ଅଛି, ଏଥିରେ ସାତ, ଏକ ଓ ଦୁଇ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ। ଚାରି ହଜାର ଏବଂ ଆଠ ଶହ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଛି। ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଚାରି ଶହ ଓ ଦୁଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଛି। ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭରୁ ପଞ୍ଚ ବିଭାଗ ଚାରି ମନୁ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ସଂବତ୍ସର, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର। ପଞ୍ଚମ ଭାଗକୁ ବତ୍ସର କୁହାଯାଏ; ଏହି ସମୟ ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏକ ହଜାର ଆଠ ଶହ ତିରିଶ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତିନି ଶହ ପଛେଷଠି ବର୍ଷ ଅଛି। ଏକ ଋତୁ ଏକାଠି ଏକ ଦିନ ଓ ଏକାଠି ଏକ ରାତି ମିଶି ଏକ ଋତୁ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ହେଉଛି ଚିତ୍ରଭାନୁର ମାପ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଷ ଭାବରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ଚାରି ମାପ ହେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣରେ ନିଶ୍ଚିତତା ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏହାର ତିନିଟି ଶିଖର ଆକାଶର ଗୃହକୁ ଛୁଇଁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏକଟି ହେଉଛି ପଥର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଏହାର ବିସ୍ତାର ବି ବିବରଣ କରାଯାଇଛି।