ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅନନ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କର ମନୋମୟ ଶରୀର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହି ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯିଏ ପଦ୍ମନାଭ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେଉଁଠି ସମଗ୍ର ରୂପରେ ଏହିପରି ବିବେଚିତ। ପୃଥିବୀରେ, ପାତାଳରେ, ଆକାଶରେ, ପବନରେ, ଅଗ୍ନିରେ—ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରେ ମଧ୍ୟ, ସେଉଁଠି ସେ ମହାପ୍ରଭାଶାଳୀ ଏକମାତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର ରୂପେ ଜ୍ଞାତ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ସେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମ୍ବନ୍ଧ ଓ ଆଧାର-ଆଧେୟ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ପରିଣାମ ଏହି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପରସ୍ପର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଅବିଭକ୍ତ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତାରୁ ପୃଥକ୍କରଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଗୁଣମାନଙ୍କର ସଂଚୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପୃଥକ୍କରଣ ଘଟେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ଉପରେ, ଏମିତି ଅଧିକ ଉପରେ ଯେଉଁ ଆଲୋକ, ତାହାକୁ ପୃଥିବୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଯେପରି ଛୋଟ ପାତ୍ର ବଡ଼ ପାତ୍ର ଭିତରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଆକାଶ ଭିତରେ ଆଲୋକର ବିଭାଗଗୁଡିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଭାବରେ ମନ୍ତବ୍ୟ କରାଯାଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭୂତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭୂତମାନେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ପରିଣାମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ବିଭାଗଗୁଡିକ, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ, କାରଣ ସ୍ୱରୂପ ଏକତା ଅଟୁଟ ଅଛି। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରମାଳା ଯେପରି ଅଛି, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥିତିରେ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ରୂପାନ୍ତର ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ଅଂଶରେ ହେଉଛି। ଏହିପରି ସପ୍ତ ପ୍ରକାର ଜୀବସମୂହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏତିକି ଶୁଣିବା ଯଥେଷ୍ଟ। ମୁଁ ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଗଣନା କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବିନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିବି। ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ପୃଥିବୀ ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ। ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ ଓ ତେଜ—ଏହି ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଅଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମାତୃକା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଅନେକ ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେମାନେ ଛୋଟ ନଦୀ, ନାଳା ଓ ନିମ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିବାସ କରନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଆଶ୍ରୟରେ ରହନ୍ତି। ଜଳ ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛି—ଏହି କଥା ଜାଣ। ଏହିପରି ଆକାଶ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଜଳ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ, ଜଳରେ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହିପରି ଅନନ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ତାପରେ ଆକାଶ—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପୃଥିବୀର ରସାତଳ ଦେଶ ଦଶ ଯୋଜନା ମାପର ହଜାର ଯୋଜନା ପରିମାଣର। ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତଳ କୁହାଯାଏ, ତାପରେ ସୁତଳ, ତାହାଠାରୁ ତଳାତଳ, ତାପରେ ରସାତଳ। ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ କୃଷ୍ଣଭୂମା, ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ଧକାର ପୃଥିବୀ। ଚତୁର୍ଥ ଅଞ୍ଚଳ ପୀତଭୂମା, ଅର୍ଥାତ୍ ପିତାଳି ପୃଥିବୀ, ପଞ୍ଚମ ଅଞ୍ଚଳ କଣ୍କଡ଼ର ତିଆରି। ଏହି ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅସୁର ରାଜାଙ୍କର ମହାଲ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏଠାରେ ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ ନଗର ଓ କବନ୍ଧର ମହାଲ ଅଛି। ଏଉଁଠି ରାକ୍ଷସ ଭୀମ ଓ ଶୂଳଦନ୍ତଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି।