ଏଠାରେ, ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବତା ଜଣେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସମସ୍ତ ଜୀବଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି। ସେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଉପଦେଷ୍ଟା, ଦେବତା, ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ଛଅ ରସ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଯେଉଁ ରସଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଚାରିପଟେ ମିଠା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି। ସୁନା ଭୂମି, ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼, ଏକ ଏକକ ପଥର ଭଳି ଦୃଢ଼ ଓ ଏକାଠି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଲୋକାଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୁଇଁ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କହାଯାଏ। ଆଲୋକମୟ ଅଂଶରେ ଲୋକମାନେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ଧକାର ଅଂଶ ଲୋକମାନଙ୍କ ଚୟାରେ ଅତିକ୍ରମିତ। ଅନ୍ଧକାର ଅଂଶ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୀମାର ବାହାରେ ଅଛି। ଆଲୋକମୟ ଅଂଶର ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉପସ୍ଥିତ, ଯାହା ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ତାପରେ ଭୂର୍ଲୋକ, ଭୁଵର୍ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଲୋକ, ଏବଂ ମହର୍ଲୋକ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସୀମା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା ଏହି ଅଂଶରେ ଅଛି। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆକୃତି ଏଭଳି ଅଛି। ଉପରେ, ତଳେ, ଚାରିପଟେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅବିନାଶୀ କାରଣର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବନ୍ଦା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ପରସ୍ପରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଦଶ ଦଶ ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରି ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚାରିପଟେ ଘନ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଅଛି। ବାହାରେ, ଏହି ଘନତାର ଅଂଶ ଚାରିପଟେ ଏବଂ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ। ଅଗ୍ନିର ଅଞ୍ଚଳ ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଚାରିପଟେ ଲୋହା ଭଳି ଦୃଢ଼। ଏହା ଘନ ପବନ ଓ ଆକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମହା ସ୍ଥାନକୁ ଅନନ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥନ କରାଯାଇଛି। ସେ ଅନନ୍ତ, ସ୍ୱୟଂସିଧ୍ଧ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ। ଏହା ହଜାର ଯୋଜନାରେ ବିଭକ୍ତ, ବିଶାଳ ଓ ଅସୀମ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଏହା ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାରୁ ପରେ। ଏହି ମହା ଆଶ୍ରୟ ଅନନ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ସୀମା। ଦେବତାଙ୍କ ମହା ଦେବତା ପାଇଁ ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଲୋକ ଅଟୁଟ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ସାତଟି ପରତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାପ ଏବଂ ଏହି ହିଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚରିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚରିତ୍ର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ। ଅତି ପୁଣ୍ୟବାନ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅନନ୍ତର ମନୋମୟ ଶରୀର। ଏହି ଅନନ୍ତ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପଦ୍ମନାଭ ନାମରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେହି ଭଲି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣ ଏଠି ଅଛି। ପୃଥିବୀ, ପାତାଳ, ଆକାଶ, ପବନ, ଅଗ୍ନିରେ— ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରରେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ଦେବତା ମହା ଚାରୁ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ। ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ନାଥ କେତେ ପ୍ରକାରରେ ପୂଜିତ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସମର୍ଥନ ଓ ସମର୍ଥିତ ର ଏକାଉଣ୍ଟରେ, ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ବିକାର ଅଚଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖାନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଅବିଭକ୍ତ ଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତାରୁ ବିଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ଏକତାର ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବିଭେଦ ହୁଏ।