ଏହିପରି ଭାବରେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ମନୋହର ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଏଠାରେ ଅପରାନ୍ତ, ମୁହ୍ମ, ପଞ୍ଚାଳ ଓ ଚର୍ମମଣ୍ଡଳର ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସହିତ ଚୀନ, ତୁଷାର, ପଲ୍ଲବ ଓ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଅଭିଷହ, ଉଲୁତ, କେକୟ ଓ ଦଶମାଳିକ ଏହି ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜନଜାତି । କମ୍ବୋଜ, ଦରଦ, ବର୍ବର ଓ ଅଙ୍ଗଲୋହିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ । ଲମକ, ତଳଶାଳ, ଭୂଷିକ ଓ ଇଜିକ ଲୋକମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜନଜାତି । ଟୋମର, ହଂସଭଙ୍ଗ, କଶ୍ମୀରୀ ଓ ତଙ୍ଗନ ଲୋକମାନେ ଏଠି ରହୁଥିଲେ । ଝିଲ୍ଲିକ, ଅହୁକ ଓ ହୁଣ ଦର୍ବ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିଗରେ ଥିଲେ । ପ୍ଲବଙ୍ଗ, ମଲଦ, ମଲବର୍ତ୍ତିକ ଏବଂ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜନଜାତି । ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେତୁକ, ମୂଷିକ, କ୍ଷପଣ ଓ ବନବାସିକ ଲୋକମାନେ ବସିଥିଲେ । ଅଭୀର, ଐଶିକ, ଆଟବ୍ୟ, ସରବ ଏଠି ଅନ୍ୟ ଜନଜାତି । ପୌରିକ, ମୌଳିକ, ଶ୍ମକ ଓ ଭୋଗବର୍ଧିନ ଏଠି ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୌଲେୟ, କିରାତ, ରୂପକ ଓ ତାପକ ଲୋକମାନେ ବସିଥିଲେ । ନାସିକ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ନର୍ମଦା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଜନଜାତି ଥିଲେ । କଛିପ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଅନର୍ତ୍ତ ଓ ଅର୍ବୁଦ ଲୋକମାନେ ଏଠି ରହୁଥିଲେ । ମଲଦ, କରୁଥ, ମେକଲ ଓ କୈତ୍କଳ ଲୋକମାନେ ଏଠି ଅନ୍ୟ ଜନଜାତି । ତୋଷଳ, କୋସଳ, ତ୍ରିପୁରା ଓ ବୈଦିଶ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ । ଅନୂପ, ତୁଣ୍ଡିକେର, ବିତିହୋତ୍ର ଓ ଅବନ୍ତି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରହୁଥିଲେ । ଏବେ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସେଠିରେ ବସିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହିବି । ଏଠି ଅପପ୍ର, ରଣ, ଉର୍ଣ୍ଣ, ଦର୍ବ ଓ ସହୁହୁକ ଏହି ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜନଜାତି । ମୁନିବରମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି । ଏଉଁ ଯୁଗମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ବିଶେଷତା ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏଠି କୁହିବି । "ମୁଁ ଯେଉଁ ଭାବେ ଭାରତ ଭୂମି ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କୁହିଛି, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ ଏଉଁ କଥା କହିବେ," ବୋଲି ଶ୍ରୋତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ପ୍ଲକ୍ଷ ଖଣ୍ଡ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ବିଶାଳ ଏବଂ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ସମାନ ଅପୂର୍ବ । ସେଠି ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ନାରୀମାନେ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ସେଠିରେ ମଣିଷମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ପରି ଅଲୋକମୟ ଶରୀର ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ରସ ପାନ କରନ୍ତି । ସେଠି ଲୋକମାନେ ମହା ରୌପ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀର ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ହରିବର୍ଷ ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଖଣ୍ଡସାର ରସ ପାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଠି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ବସିଥାନ୍ତି । ମୁଁ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛି, ତାହାର ନାମ ଇଲାଭୃତ । ସେଠି ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମଣି ଆପଣଙ୍କ ଆଲୋକ ଦେଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେଠିରେ ମଣିଷମାନେ ପଦ୍ମପତ୍ର ଗନ୍ଧ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଭୋଗପ୍ରିୟ ଏବଂ ସୁକର୍ମ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ସେହି ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ତ୍ରୟୋଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ଏହି ଦେଶ ମେରୁ ପର୍ବତରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନଅ ହଜାର ବ୍ୟାପ୍ତିରେ ପ୍ରସାରିତ ଏବଂ ଚାରିଦିଗୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଏବଂ ଥାଳି ଆକୃତିର । ଏଭଳି ଭାବେ ଭାରତ ଭୂମିର ଏହି ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ, ଜନଜାତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚର୍ଯ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି ।