ସାହ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ପାଦସ୍ଥଳୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ଏହାପରେ ମଲୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ, ଯେଉଁମାନେ ଶିତଳ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ନେଇ ଚଳିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା। ଲଙ୍ଗୁଲିନୀ, ବଂଶଧାରା ଏବଂ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଝିଅମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। କ୍ରିପା ଏବଂ ପାଳାଶିନୀ ମଧ୍ୟ ଶୁକ୍ତିମତୀ ନଦୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନେ ବିଶ୍ୱର ମାତୃ ଭାବରେ ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରିଥିବା ବୋଲି ଗଣନା ହୁଏ। ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁରୁ, ପଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ବ, ମଦ୍ରେୟ, ଜଙ୍ଗଳା ଲୋକମାନେ ବସିଥିଲେ। ଏହାପରେ ମତ୍ସ୍ୟ, କୁଶଳ, ସୌଶଳ, କୁନ୍ତଳ ଏବଂ କାଶୀ-କୋଶଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟଭୂମିର ମୁଖ୍ୟ ଜନଗଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଭୂମି ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ଦିବ୍ୟ ଗଛ ଓ ଔଷଧିରେ ଭରିଥିବା, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭୂମି। ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଭୂମି ଏହି ବିଶେଷତା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦମୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହାପରେ ଅପରାନ୍ତ, ମୁହ୍ମ, ପଞ୍ଚାଳ ଏବଂ କର୍ମମଣ୍ଡଳର ଲୋକମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଚୀନ, ତୁଷାର, ପଲ୍ଲବ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହାର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ଅଭିଷହ, ଉଲୁତ, କେକୟ ଏବଂ ଦଶମାଳିକ ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କମ୍ବୋଜ, ଦରଦ, ବର୍ବର ଏବଂ ଅଙ୍ଗଲୋହିକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଲାମକ, ତଳଶାଳ, ଭୁଷିକ ଏବଂ ଇଜିକ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତୋମର, ହଂସଭଙ୍ଗ, କଶ୍ମୀରୀ ଏବଂ ତଙ୍ଗନା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଝିଲିକ, ଅହୁକ ଏବଂ ହୁନ ଦର୍ବ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ପ୍ଲବଙ୍ଗ, ମଲଦ ଏବଂ ମଲବର୍ତ୍ତିକ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପସ୍ଥିତ। ପ୍ରାଜ୍ୟୋତିଷ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ବିଦେହ ଏବଂ ତାମ୍ରଲିପ୍ତକ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଏହାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ—ସେତୁକ, ମୁଷିକ, କ୍ଷପଣ, ବନବାସିକ। ଅଭୀର, ଐଶିକ, ଅଟବ୍ୟ, ସରବ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ। ପୌରିକ, ମୌଳିକ, ଶ୍ମକ ଏବଂ ଭୋଗବର୍ଧିନ ଲୋକମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ—ପୌଲେୟ, କିରାତ, ରୂପକ, ତାପକ। ନାସିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। କଚ୍ଛିପ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଅନର୍ତ, ଅର୍ବୁଦ ଲୋକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ମଲଦ, କରୁଥ, ମେକଳ ଏବଂ କୈତ୍କଳ ଲୋକମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ତୋଷଳ, କୋଶଳ, ତ୍ରିପୁରା ଏବଂ ବୈଦିଶ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ଅନୁପ, ତୁଣ୍ଡିକେର, ବିତିହୋତ୍ର ଏବଂ ଅବନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲେ। ଏବେ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସେଠି ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହେଲେ—ଅପାପ୍ର, ରଣ, ଉର୍ଣ, ଦର୍ବ ଏବଂ ସହୁହୁକ। ଋଷିମାନେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରି ଯୁଗ ଅଛି। ଏହି ଯୁଗମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବିବର୍ଣ୍ତନ ଏଠାରେ ଦିଆଯିବ। ଏହି ଭାରତ ଭୂମି ବିଷୟରେ ଯାହା ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା, ତାହାକୁ ଏବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିବର୍ଣ୍ତନ କର। କିମ୍ପୁରୁଷର ପ୍ଲକ୍ଷ ଖଣ୍ଡ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ, ନନ୍ଦନ ଗାର୍ଡେନ୍ ପରି ଶ୍ରୀମୟ। ସେଠି ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ନାରୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରା ପରି ଲାଗିଥିଲେ। ଏଠି ମାନବମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ପରି ଚମକ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସ ପାନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାରତ ଭୂମିର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ, ନଦୀ, ଲୋକମାନେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣାତ୍ମକ ଅଞ୍ଚଳର ବିବର୍ଣ୍ତନ ହୋଇଥିଲା।