ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବେଦିର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ଅଛି, ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧ ଅଂଶ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ହେବା ସହିତ, ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳିଯାଇଛି। ଏହି ପର୍ବତମାଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବତ୍ ଓ ଶୃଙ୍ଗବତ୍ ଭାବରେ ପରିଚୟ ମିଳେ। ଏହି ପର୍ବତମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଜନସମୂହ ବସୋବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ନଦୀର ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ପରସ୍ପର ସହ ବିଲକୁଳ ଅପ୍ରାପ୍ୟ। ଏହି ହିମବତ୍ ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଭାରତ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି। ହେମକୂଟ ପର୍ବତରୁ ନିଷଧ ଅଞ୍ଚଳ ଆରମ୍ଭ, ଏଠାରୁ ଏହାକୁ ‘ହରିବର୍ଷ’ କୁହାଯାଏ। ଇଲାଭୃତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ପିଷା ଓ ନୀଳ ପର୍ବତରୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଛି। ହିରଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୃଙ୍ଗବତ୍ ପରେ ଏହାକୁ ‘କୁରୁ’ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଇଲାଭୃତ। ନୀଳ ପର୍ବତ ଓ ବେଦିର ଅର୍ଧ ଅଂଶ ପରେ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଇଲାଭୃତ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ମେରୁର ଉତ୍ତରେ ଏକ ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ‘ମାଲ୍ୟବତ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ, ଏବଂ ଏହା ତାଲିକା ଓ ପ୍ରସ୍ଥରେ ବିଶିଷ୍ଟ। ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିର, ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଚତୁର୍ଣ୍ଣିତ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ଏକ ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଏକ ନବଯୌବନ ସୂର୍ୟର ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଏହା ତଳେ ଏବଂ ବିସ୍ତାରରେ ସୋଳା ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖେଳିଯାଇଛି। ଏହାର ଚତୁର୍ଦିଗର ପରିଧି ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥର ତିନି ଗୁଣା, ଅର୍ଥାତ୍ ସାରା ପରିଧି ଚାଳିସ ହଜାର ଯୋଜନ। ଏହା ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ମାପାଯାଇଛି। ଏହି ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ୍ ଓ ଦିବ୍ୟ, ଦେବୀୟ ଔଷଧି ରେ ଭରିଥିବା। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସୋବାସ କରନ୍ତି। ମେରୁ ପର୍ବତ ଚାରିପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତ୍ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ପଶ୍ଚିମେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ ଓ କେତୁମାଳା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଗନ୍ଧମାଦନ ପାଖରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ‘ପରଇଷାପରଗଣ୍ଡିକା’ କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ଦୂରତା ବତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ। ଏଠାରେ କେତୁମାଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ବସିଛନ୍ତି। ସେଠାର ନାରୀମାନେ ସବୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସ୍ୱେଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାର ଗତିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି। ମାଲ୍ୟବତ୍ ପର୍ବତର ପାଖରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅପୂର୍ବା ଗଣ୍ଡିକା ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏଠାରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଧଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଅତି ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ। ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ, ରୋଗ ରହିତ। ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନୀଳ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ନାରୀମାନେ ଭୋଗରେ ଲୀନ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଅଶୁଚି ଓ କ୍ଷୟ ରହିତ। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଏକ ବିଶାଳ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟଗଛ)। ଏହାର ବୟସ୍ ଦଶ ହଜାରରୁ ଦଶ ଗୁଣିତ ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଓ ତାହା ସହିତ ପାଞ୍ଚ ଶତ ବର୍ଷ ଅଟୁଟ।