ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ନିଷଧ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଏହି ମହାପର୍ବତର ଶିଖର ବ୍ୟାପ୍ତି ତିରିଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା। ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱ ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାସ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ଏହି ପର୍ବତର କ୍ଷତ୍ରିୟ ସ୍ୱଭାବ ମେରୁ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହା ମଧୁମକ୍ଷିକାର ପଖା ପରି ଆବୃତ। ଏହି ପର୍ବତ ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣରେ ଚକ୍ରାକାର ଓ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣ ମୟୂର ପଙ୍ଖା ପରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହାର ଭିତର ତ୍ୟାସ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା ଓ ଏହି ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ାରେ ବିସ୍ତୃତ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଆଧା ଅଲତାର ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ଅନ୍ୟ ଆଧା ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା। ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଠି ହୋଇଛି। ସ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବତ—ଏହି ଚାରି ମହାପର୍ବତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ବସୁଦ୍ଧା ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ସାତଟି ବର୍ଣ୍ଣର ରୂପେ ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ନଦୀର ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ଓ ପରସ୍ପର ଅଗମ୍ୟ। ଏହି ହିମବତ ଅଞ୍ଚଳ ‘ଭାରତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେମକୂଟରୁ ନିଷଧ ଓ ଏଠାରୁ ‘ହରିବର୍ଷ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଇଲାବୃତରୁ ପିଷ ଓ ନୀଳ ପର୍ବତରୁ ‘ସମ୍ୟକ’ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା। ହିରଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୃଙ୍ଗବତ ପରେ ଏହା ‘କୁରୁ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ଇଲାବୃତ। ନୀଳ ପର୍ବତ ଓ ଅଲତାର ଆଧାଠାରୁ ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଏହି ଦୁଇଠା ମଧ୍ୟରେ, ଇଲାବୃତର କେନ୍ଦ୍ରରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି। ଉତ୍ତରେ ଏହି ମହାପର୍ବତକୁ ‘ମାଲ୍ୟବତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହାର ଲମ୍ବାଇ ତିରିଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା। ଏହାର ଲମ୍ବାଇ ଓ ଚଉଡ଼ାରେ ମାଲ୍ୟବତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପର୍ବତ ଚତୁର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଓ ଉଚ୍ଚ। ଏହା ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧୂମ ଶୂନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ। ଏହା ତଳେ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତରେ ଶୋଳ ଯୋଜନା ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ତୃତ। ଏହାର ପରିଧି ଏହାର ଚଉଡ଼ାର ତିନି ଗୁଣା ଅଟୁଟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପରିଧି ଚାଳିଶି ହଜାର ଯୋଜନା। ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତିରେ ଏହା ପରିମାପିତ। ଏହି ପର୍ବତ ମହାନ ଓ ଦିବ୍ୟ, ଦେବୀୟ ଔଷଧୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସୁଥାନ୍ତି। ମେରୁ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଛି। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, ଭାରତ ଓ କେତୁମାଳା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧମାଦନ ପାଖରେ ‘ପରଇଷାପରଗଣ୍ଡିକା’ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ତିରିଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରୀ। ଏଠି କେତୁମାଳା ଅଞ୍ଚଳର ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେଠାର ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।