ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହଜାର ଦ୍ୱୀପର ବିଭାଗକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଏଉଁ ବିବରଣୀ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ମୁଁ ଏଠି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିବରଣା କରିବି। ଯେଉଁ ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ବୁଝିପାରିବା ଅସମ୍ଭବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ତର୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଏଉଁବେଳେ ମୁଁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ନଉଟି ଖଣ୍ଡକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏହି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଚାରିପାଖ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ପରିମାଣର। ଏଠି ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏହା ପର୍ବତମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସବୁଦିଗରୁ ପାହାଡ଼ ଉଦ୍ଭବ ନଦୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ଏହା ଚାରିପାଖରେ ନଉଟି ଲୋକରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀବାସ ଅଛି। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମାନ ପରିମାଣର। ଏହାର ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମରୁ ମସୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ନିଷଧ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିତଳ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ। ଏହାର ଶିଖର ତିରିଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା। ଏହି ପର୍ବତର କୋଣା କୋଣା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଧଳା ଓ ସେଠି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଏହାର କ୍ଷତ୍ରିୟ ସ୍ୱଭାବ ମେରୁପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ମଧୁମକି ଡାଣ୍ଡା ପରି ଆବୃତ। ଏହା ସ୍ୱଭାବତଃ ଗୋଳାକାର ଓ ମାପରେ ଏକାକାର। ଏହାର ରଙ୍ଗ ମୟୂରପଙ୍ଖା ପରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିଖରାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏହାର ଭିତର ତିରିଫଳ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହା ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରସାରିତ। ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅର୍ଧ ଅର୍ପିତ ଅଳତା ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ। ଏହି ଦୁଇ ପର୍ବତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ପରିମାଣର ପ୍ରସାରିତ। ଏଠି ଅଛି ଶ୍ୱେତ, ହେମକୂଟ, ହିମବତ୍, ଶୃଙ୍ଗବତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାଳା। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଜନପଦ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସପ୍ତରଙ୍ଗର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ନଦୀ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜିତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ଠାରୁ ଅଗମ୍ୟ। ହିମବତ୍ ଖଣ୍ଡ ଭାରତ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେମକୂଟରୁ ନିଷଧ ଓ ଏଠାରୁ ହରିବର୍ଷ ନାମ ହୁଏ। ଇଲାଭୃତରୁ ପିଷ, ନୀଳ ପର୍ବତରୁ ସମ୍ୟକ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହିରଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୃଙ୍ଗବତ୍ ପରେ କୁରୁ ନାମକ ଖଣ୍ଡ ଅଛି। ସେଠି ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଖଣ୍ଡ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାଭୃତ ଅଛି। ନୀଳ ପର୍ବତ ଓ ଅଳତାର ଅର୍ଧ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଅଟୁଟ ଅଞ୍ଚଳ। ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ, ଇଲାଭୃତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଅଛି। ଉତ୍ତରେ ମହାପର୍ବତ ମାଲ୍ୟବତ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ଲମ୍ବ ତିରିଶି ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ଅଟୁଟ। ଏହାର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁହିଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମାନ୍ୟତା ଅଛି। ମାଲ୍ୟବତ୍ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣର, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, ଚତୁଷ୍କୋଣ ଓ ଉଚ୍ଚ। ଏହା ଏକ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଅତି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍। ଏହା ତଳେ ଏବଂ ଉପରେ ସୋଲା ଯୋଜନ ପ୍ରସାରିତ, ଏହାର ଚାରିପାଖର ଚକ୍ର ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥର ତିଣି ଗୁଣା।