ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମାନ ସମୟ ମାପରେ ସଫଳ କରିଥିବା, ସପ୍ତ ଦେହର ଉପକୃତି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମୂଳ ଉତ୍ସ ହେଉଛନ୍ତି ସେ। ସେ ଦିନ ଓ ରାତିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହିପରି ଭାବରେ ବାୟୁଙ୍କୁ ଅନୁବତ୍ସର ଭାବେ କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଓ ପ୍ରପିତାମହ ଭାବେ ସେ ଅବିରତ କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ। ସେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ମୂଳ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ନିଜ ତେଜ ନେଇ ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର କ୍ଷେମ କଲେ। ଏହିପରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସଦା ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ନୀଳ-ଲାଲ୍ ରୂପୀ। ପ୍ରଜାପତି ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏହି ପ୍ରକାରେ ସେ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପ୍ରେମବଶତଃ ତ୍ରୟମ୍ବକ ନାମରେ ପୂଜିତ କୁଶ ଘାସର ମୂଳ ହେଉଛନ୍ତି, ସେ ତ୍ରିସାଧନ, ତିନି ଭାଗର ପିଠା, ଓ ତିନି ମୁଣ୍ଡର ଧାରୀ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହିପରି, ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ଅବଧିକୁ ପ୍ରଜ୍ଞାନମାନେ ଏକ ଯୁଗ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି। ଏହାପରେ ଛଯିଏକ ଦଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହାକୁ ମଧୁ ଋତୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ସମୟ ନଦୀ ପ୍ରବାହ ପରି ସବୁକିଛିକୁ ଆପଣାପେଇ ନେଇ ଦୌଡ଼ିଯାଏ। ଏହିପରି ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତିମାନେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଥିବାରୁ ଗଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରୀ ଲୋକମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ମହତ୍ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ସମସ୍ତେ ସମାନ ଗର୍ବ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ନାମ ଓ ରୂପ ରହିଛି। ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ଯଶସ୍ୟ ମାପ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଶୁଣ। କିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକୃତ, ତାହା ଶୁଣ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ, ସଦ୍ଗୁଣ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେଇ ଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦଶ ଶୂରବୀର ଭାଇ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମାନ। ସେମାନେ ହେଲେ: ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ସବନ, ସାଭ୍ର। ଏହି ଦ୍ୱୀପମାନେ ଧର୍ମରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସୀମା ଅନୁସାରେ ଅଧିକୃତ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପରେ ମେଧାତିଥିଙ୍କୁ ଅଧିପତି ବନାଯାଇଥିଲା। କୁଶ ଦ୍ୱୀପରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍ ରାଜା ହେଲେ। ପ୍ରିୟବ୍ରତ ହବ୍ୟଙ୍କୁ ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି କଲେ। ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପରେ ସବନଙ୍କ ପୁଅ ମହାବୀତ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ଦ୍ୱୀପ ମହାବୀତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ରାଜା ହବ୍ୟଙ୍କୁ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ—କୁସୁମୋତ୍ତର, ମୋଦାକ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ମହାଦ୍ରୁଗ। କୁମାରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ କୌମାର ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ମଣୀବଙ୍କ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ ଏଠାରେ ମଣୀବକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।