ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଆଜି ଦୃଶ୍ୟମାନ ନୁହେଁ। ସେହି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅନେକ ନାଗ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ରି ଓ ବଶିଷ୍ଠ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରର ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ହବ୍ୟ, ସବନ, ଓ ସତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ବାୟୁ ଦ୍ରୁତ, ମହାତ୍ମା, ପ୍ରଥମ ଯୁଗର ରାଜା, ପିଶାଚ, ମନୁଷ୍ୟ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଥିଲେ। ଏତେ ନାମ ଓ ବଂଶ ପରମ୍ପରା ଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କେଉଁପରି ଜଣାଯିବ? ଅନେକ ଦିନ, ଅନେକ ବର୍ଷ, ଏବଂ ଯୁଗ ବିତିଗଲା। କେଉଁଠୁ ଆରମ୍ଭ, କଣ ତାଙ୍କର ସ୍ଵରୂପ, କଣ ତାଙ୍କର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ? ତାଙ୍କର ନାମ କ’ଣ, ସ୍ଵରୂପ କ’ଣ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ? ଏ ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କୁହ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମୂଳ କାରଣ, ସମୟର ମାପକ, ସଂଖ୍ୟାର ଗଣକ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ସ୍ଵରୂପ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାମ ସମୟର ବିଭାଗରେ ଗଠିତ। ଏବେ ସମୟର ପଞ୍ଚଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ବୁଝ। ବର୍ଷ ପ୍ରଥମ, ପରିବତ୍ସର ଦ୍ୱିତୀୟ, ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମକୁ ବତ୍ସର କୁହାଯାଏ, ଏହି ସମୟକୁ ଯୁଗ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ‘କ୍ରତୁ’ ବର୍ଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଗତି, ଜଳମୟ ତତ୍ତ୍ୱର ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ସେଉଁଠାରେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଜଣେ ଅଛନ୍ତି। ଅହଂକାରରୁ ଭୟଙ୍କର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିକି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିର୍ମିତ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ଵରୂପ କହିବି, ଆପଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସେ ରିଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର ବେଦର ମୂଳ, ପଞ୍ଚମ ପତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ। ଋଷିମାନେ ସେଉଁଠି ବର୍ଷ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେ ଗ୍ରହ, ତାରା, ଶୀତ, ଉଷ୍ମା, ବର୍ଷା, ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ କର୍ମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ସେ ମନୋମୟ, ଶାନ୍ତସ୍ଵଭାବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି। ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ଭାନୁ, ପ୍ରାଣଦାତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସିତ। ସେ ତାରାମଣ୍ଡଳର ନାଥ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବତ୍ସର ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଧାରକ, କ୍ଷେମ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦାତା। ସେ ତିଥି, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାର ନାଥ। ଏହିପରି, ସୋମକୁ ପୂର୍ବଜ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଯିଏ ବର୍ଷର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ସେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ସେ ସମୟର ସମାନ ମାପ ଦେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ସପ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟମାନ। ସେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ମୂଳ। ସେ ଦିନ ଓ ରାତିର ନିର୍ମାତା; ଏହିପରି ବାୟୁକୁ ଅନୁବତ୍ସର କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମହାଦେବ, ଭୂତମାନଙ୍କ ଆତ୍ମା, ପ୍ରପିତାମହ ସେଉଁଠି। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଅଂଶର ମୂଳ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ। ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ନିଜ ତେଜସ୍ୱିତା ସହିତ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରିଥିଲେ।