ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବିରାଜିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଯିଏ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି, ସେ ଏଠାରେ ବର୍ଷ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ଋତୁରୁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଋତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏଭଳି ଋତୁମାନେ ମୂଳ ଋତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦୁଇପଦୀ, ଚତୁଷ୍ପଦୀ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋତୁ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା, ଗୁଣ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଋତୁ ସମୟରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହି କାଳର ଅଧିପତି ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ବିରାଜିତ ରହନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନର ଅଧିପତି ଦେବତାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସଂଯୋଗ ସହିତ ଏଠାରେ ଥାନ୍ତି। ସ୍ୱଧା ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣୀ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ ଏବଂ ଯୋଗିନୀ ଥିଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ଯେଉଁମାନେ କହାଯାନ୍ତି, ସେଠାରୁ ମେନା ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମେରୁ ପାଇଁ ସେମାନେ ଧାରଣୀ ନାମକ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି କଲେ। ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମେନାଙ୍କୁ ହିମବତଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦେଲେ। ମେନା, ହିମବତଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ମୈନାକ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମଦେଲେ। ମୈନାକଙ୍କର ପୁଅ କ୍ରଉଚ, ଯାହାଠାରୁ କ୍ରଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ମନ୍ଦର ନାମକ ପୁଅ ଏବଂ ତିନିଜଣୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଜନ୍ମଦେଲେ। ଧାତୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଆୟତି ଏବଂ ବିଧାତୃଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନିୟତି ଥିଲେ। ସମୁଦ୍ରରୁ ବେଳା ଏକ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟା ଜନ୍ମଦେଲେ। ସବର୍ଣ୍ଣାରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ପୁଅ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାଂଶପାୟନୀ ସୂତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା, ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ?" ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ସୂତ ଶାଂଶପାୟନୀଙ୍କୁ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଶାପର କାରଣ କହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ଘରରୁ ଆଣି, ଘରେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ସତୀ, ତିନି ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ମହେଶ୍ୱର କେବେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ସତୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ। ପିତା ସତୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଉପାସନା କଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି; ଏହା ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ରଣା ହେଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାସନା ହେଲାପରେ, ସତୀ କହିଲେ—"ମୁଁ ତ ବଡ଼ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ, ତୁମେ ମୋତେ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ।" ଦକ୍ଷ କହିଲେ—"ମୋ ପୁଅମାନେ ଯଦିଓ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଉତ୍ତମ, ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାତପସ୍ବୀ, ସ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ବସିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ—ଏହିମାନେ।" "ଶର୍ବ ସଦା ମୋ ସହ ଏକାଂଶେ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି—" ଏହିପରି ଦକ୍ଷ ଭ୍ରମିତ ମନେ କହିଲେ। ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହିପରି, ପିତା, ମୁଁ ଏହି ଶରୀର, ତୁମ ଜନ୍ମଦିଆ କନ୍ୟା, ତ୍ୟାଗ କରୁଛି।" ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ। "ମୁଁ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲି; ମୁଁ ଧର୍ମମାର୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" ଏଭଳି ବସି, ସେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଲେ।