ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ମନୁଷ୍ୟ, ଦାନବ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହାଁର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ବରୁ ବିବରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ତାହାକୁ ସାରାଂଶରେ ପୁନଃ ଶୁଣିବାକୁ ଦିଅ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜେ ପିତୃ ଭାବିଥିଲେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଋତୁ, ପିତୃ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ବେଦ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ। ଏମାନେ ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ଏବଂ ଶୁଭ ଅନ୍ତରାଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିନଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପିତୃ ଥିଲେ ଏବଂ ସୋମ ପାନ କରୁଥିଲେ। ଋତୁ, ପିତୃ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ ଉପସ୍ଥିତି ପାଇଛନ୍ତି। ଏହାଁରୁ ନଭସ ଏବଂ ନଭସ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସହ ଏବଂ ସହସ୍ୟ, ଭୟାନକ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଛଅଟି ମାସ ନାମକ କାଳ ଭାଗରେ ଏମାନେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଋତୁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବରେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି। ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଛଡି, ସ୍ଥାନର ଅଧିପତିମାନେ କିଏ ତାହା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିପତିମାନେ ଏହି ବର୍ଷର ଅଧିକାରୀ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ତାତ୍ତ୍ୱିକତା ବିବରଣ କରିବି, ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ। କ୍ଷଣ, କଳା, କଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ ଏବଂ ରାତି—ଏହି ସମସ୍ତ କାଳ ଭାଗ। ତିନି ଋତୁ, ଉତ୍ତରାୟଣ-ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଦୁଇ ଆୟନ, ଏହି ସମସ୍ତ ଋତୁମାନେ କ୍ଷଣର ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ମୋଟେ ଛଅ ଋତୁ ଅଛି। ଏହି ଋତୁମାନେ ଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଏବଂ ଅଚଳ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ୱସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିତ ଏମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଯିଏ ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେ ବର୍ଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି। ଏକ ଋତୁରୁ ଅନ୍ୟ ଋତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ଋତୁମାନେ ଋତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଦ୍ୱିପଦ, ଚତୁର୍ପଦ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ଏମାନଙ୍କର ଋତୁ ଅବସ୍ଥା, ଋତୁର ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ବିବରଣ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଏମାନଙ୍କରୁ, ଋତୁର କାଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଏହି କାଳର ଅଧିପତିମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ସ୍ଥାନର ଅଧିପତିମାନେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଛନ୍ତି। ସ୍ୱଧା ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କଠୁ ଦୁଇଟି କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଦୁଇଜଣେ ବ୍ରହ୍ମ ଉପଦେଶକ ଏବଂ ଦୁଇଜଣେ ଯୋଗିନୀ ଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନଙ୍କରୁ ମନା ମନରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମେରୁ ପାଇଁ ସେମାନେ ଧାରଣୀ ନାମକ ଏକ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ହେଲେ। ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତମାନେ ମନାକୁ ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଦେଇଥିଲେ। ମନା, ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୈନାକ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ମୈନାକଙ୍କ ପୁତ୍ର କ୍ରଉଚ, ଯାଁଠୁ କ୍ରଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ସେ ମନ୍ଦର ନାମକ ପୁତ୍ର ଏବଂ ତିନିଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଧାତୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆୟତି, ଏବଂ ବିଧାତୃଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନିୟତି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ସାଗରରୁ ବେଳା ଏକ ଦୋଷହୀନ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସବର୍ଣାରେ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।