ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା ନାମକ ସାଗରାଗ୍ନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଅଗ୍ନି ଗୃହସ୍ଥ ନୁହେଁ, ସେ ସମୀପରେ ବସିଥିବା ଶାଳାସୁଖୀୟକ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। ଶଂସିଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ଏମାନେ ସମୀପରେ ରଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଭୁ, ପ୍ରବାହଣ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଧିଷ୍ଣ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ହୋତ୍ରୀ ନାମକ ଅଗ୍ନି ଅଞ୍ଜଳି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାପରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅଗ୍ନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶଂସିର ଭାବେ ଜଣାପଡ଼େ। ବୈଷ୍ଠୀୟଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଆବାରି କିମ୍ବା ବାଭାରି ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। ଅଷ୍ଟମ ସୁଧ୍ୟୁ ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ଯୋମାର୍ଜାଳୀୟ ସହିତ ଯୋଗ କରାଯାଏ, ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଳର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଅପ୍ସୁନାମ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଅବଭୃଥ ସଂସ୍କାରରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଓ ଏହାକୁ ବରୁଣ ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ। ପାଚକାଗ୍ନି, ଅର୍ଥାତ୍ ପେଟର ଅଗ୍ନି, ମୃତ୍ୟୁଧାରୀ ଭାବେ ଅଗ୍ନିର ପୁଅ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ। ଭୟଙ୍କର ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି, ମନ୍ୟୁମତ୍ ନାମକ ଅଗ୍ନିର ପୁଅ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ସାଗରବାସୀଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଦାନବମାନେ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛି ମାଂସଖାଦୀ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ମୃତ ମାନବ ଶରୀର ଦହନ କରେ। ପବିତ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ୟ ସଦୃଶ ଅଗ୍ନି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆୟୁର୍ ଭାବେ କହନ୍ତି। ଆୟୁସ୍ ନାମରେ ଶୁଭ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ। ପାକୟଜ୍ଞମାନେ ସାହସ୍ ନାମକ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଧାନ। ବିବିଧି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ପୁଅ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛି ଅର୍କ। ଏମାନେ ଅଗ୍ନିର ପୁଅମାନେ। ସୁରଭି, ବସୁରନ୍ନାଦ, ପ୍ରବିଷ୍ଟ ଓ ରୁକମରାଟ୍ ଏହିପରି ଅନେକ ଅଗ୍ନି ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅଗ୍ନିମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି। ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଦେବତା ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନର ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ହବି ବୋହିଥିଲେ। ପୂର୍ବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ଓ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞ ସହିତ ଅନେକ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିଲେ। ଏପରି ଏହି ସ୍ଥାନ ଓ ତାହାର ପ୍ରଧାନ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଜାତବେଦାସ୍ଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ସମାନ ରହିଛି। ସମସ୍ତ ଭୂତପତିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କର ନାମ, ରୂପ, କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଥାଏ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଅଜନ୍ମା ଅଗ୍ନିମାନେ ଏବଂ ଅଜନ୍ମା ଦେବତାମାନେ ଏକାସାଥି ରହିବେ। ପିତୃମାନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ପୁନଃ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଥିରୁ ମାନବ, ଅସୁର ଓ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି, ଏବେ ପୁନଃ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ପିତୃ ଭାବିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ—ଏହି ହେଉଛି ବେଦ ଉପଦେଶ। ସେମାନେ ପୂର୍ବ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଅନ୍ତରାଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଗୃହସ୍ଥ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞ କରୁନଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପିତୃ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସୋମ ରସ ପାନ କରୁଥିଲେ। ଋତୁ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତତା ଅଧିଗମ କରିଛନ୍ତି। ନଭସ୍ ଓ ନଭସ୍ୟ, ଏହି ଜୀବମାନେ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସହ ଓ ସହସ୍ୟ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜନ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପୁଦାତ୍ଦୃତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।