तस्मात्परतरं भूतं ब्रह्मणो यन्न विद्यते
म्हणून ब्रह्माच्या श्रेष्ठतेपेक्षा पुढे काहीच नाही.
संख्यातस्तु परो ब्रह्मा तस्यार्द्धस्य परार्द्धता
गणनेत ब्रह्मा श्रेष्ठ आहे; त्याच्या अर्ध्या भागाला 'परार्ध' म्हणतात.
संख्येयं संख्यया दृष्टमपरार्द्धाद्विभाष्यते
ही संख्या गणनेने समजते आणि परार्धाच्या पलीकडे सांगितली जाते.
आनन्त्यं सिकता द्येषु हृष्टं चान्यं त्वलक्षणम्
अनंतता म्हणजे आकाशातील वाळूच्या कणांसारखी; दुसरी एक अमर्याद आहे.
एवं ज्ञानप्रतिष्ठत्वात्सर्वं ब्रह्मानुपश्यति
ज्ञानात स्थिर झाल्यावर सर्व काही ब्रह्म म्हणून दिसते.
बाष्पपर्याकुलाक्षास्तु प्रहर्षाद्गद्गदस्वराः
आनंदाने डोळ्यांतून अश्रू येतात, आणि आवाज आनंदाने थरथरतो.
ब्रह्मलोकस्तु भगवन्यावन्मात्रान्तरे प्रभो
भगवंत, ब्रह्मलोक एका क्षणाच्या अंतरात आहे, प्रभो.
क्रोशस्य च परीमाणं श्रोतुमीच्छाम तत्त्वतः
क्रोशाचं खरं माप मला ऐकायचं आहे.
उवाच मधुरं वाक्यं यथादृष्टं यथाक्रमम्
त्यांनी गोड शब्दात, जसं पाहिलं तसं आणि योग्य क्रमाने सांगितलं.
अव्यक्ताद्व्यक्तभागो वै महान्स्थूलो विभाष्यते
अव्यक्तातून व्यक्त भाग निर्माण होतो, तो मोठा आणि स्थूल मानला जातो.
दशभागाधिकं चापि भूतादिपरिमाणकम्
भूतादींच्या प्रमाणापेक्षा दहा भाग अधिक प्रमाण आहे.
यदभेद्यतमं लोके विज्ञेयं परमाणुवत्
या जगात जे सर्वात अविभाज्य आहे, ते परमाणूसारखे समजावे.
प्रथमं तत्प्रमाणानां परमाणुं प्रचक्षते
त्या सर्व प्रमाणांमध्ये प्रथम म्हणजे परमाणू असे सांगितले आहे.
त्रसरेणुः समाख्यातस्तत्पद्मरज उच्यते
त्रसरेणू असे नाव दिले आहे; हे कमळाच्या परागासारखे मानले जाते.
ते ऽप्यष्टौ समवायस्था बालाग्रं तत्स्मृतं बुधैः
अशा आठ त्रसरेणू एकत्र आल्यावर ते केसाच्या टोकाएवढे होते, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
यूकाष्टकं यवप्राहुरङ्गुलं तु यवाष्टकम्
आठ उवा म्हणजे एक ज्वारीचे दाणे, आणि आठ ज्वारीचे दाणे म्हणजे एक बोटभर.
रत्निश्चागुलिपर्वाणि विज्ञेयो ह्येकविंशतिः
एक रत्नि म्हणजे एकवीस बोटांच्या सांध्याएवढे असते.
किष्कुर्द्विरत्निर्विज्ञेयो द्विचत्वारिंशदङ्गुलः
किष्कुर म्हणजे दोन रत्नि, म्हणजे चाळीस बोटभर.
एतद्गव्यूतिसंख्यायामादानं धनुषः स्मृतम्
गव्युतिच्या या मोजणीत धनुष्याचे प्रमाण ठरवले आहे.
धनुषां त्रिशतं नल्वमाहुः संख्याविदो जनाः
संख्या जाणणारे लोक सांगतात की, तीनशे धनुष्य म्हणजे एक नळ.
अष्टौ धनुः सहस्राणि योजनं तु विधीयते
आठ हजार धनुष्य म्हणजे एक योजन असे ठरवले आहे.
एतत्सहस्रं विज्ञेयं शक्रकोशान्तरं तथा
अशा हजार योजनांचे अंतर म्हणजे इंद्राच्या निवासस्थानांमधील अंतर समजावे.
एतेन योजनाग्रेण शृणुध्वं ब्रह्मणोंऽतरे
या श्रेष्ठ योजनाने, ब्रह्मदेवाच्या अंतरांची माहिती ऐका.
दिवाकरात्सहस्रे तु शते चौर्द्ध्वं निशाकरः
सूर्यापासून हजारपट शंभर उंच म्हणजे चंद्र आहे.
नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशत
त्याच्या वर संपूर्ण नक्षत्रमंडल प्रकाशते.
ग्रहान्तरमथैकैकमूर्द्ध्वं नक्षत्रमण्डरात्
नंतर त्या नक्षत्रमंडलाच्या वर एकेक ग्रह आहेत.
तस्योर्द्ध्वं चरते शुक्रस्तस्मादूर्द्ध्वं च लोहितः
त्याच्या वर शुक्र फिरतो, आणि त्याच्या वर मंगळ आहे.
उर्द्ध्वं शतसहस्रं तु योजनानां शनैश्चरात्
मंगळाच्या वर एक लाख योजन उंच म्हणजे शनिदेव आहेत.
ऋषिभ्यस्तु सहस्राणां शतादूर्द्ध्वं विभाष्यते
सहस्त्रावधी ऋषींपेक्षा वरचा म्हणून तो सांगितला जातो.
उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि
उत्तानपादाचा पुत्र ध्रुव आकाशात स्थिर झाला आहे.