सा युगाख्या सहस्रं तु सर्वाण्येवान्तराणि वै
युग असं ज्याला म्हणतात, ती हजार आणि सर्व अंतरकाळ आहेत.
एतद्ब्राह्ममहर्ज्ञेयं तस्य सख्यां निबोधत
हे ब्रह्माचा दिवस आहे; त्याची मापदंड समजून घ्या, मित्रांनो.
मानुषाक्षिनिमेषास्तु काष्ठा पञ्चदश स्मृताः
पंधरा काष्ठा म्हणजे माणसाच्या डोळ्याचा एक क्षण असं मानलं जातं.
प्रस्था सप्तो दकाश्चैव साधिकाक्तु लवः स्मृतः
सात प्रस्थ आणि दहा डक, आणि थोडं अधिक, याला लव असं म्हणतात.
मुहूर्त्तास्तु पुनस्त्रिंशदहोरात्रमिति स्थितिः
तीस मुहूर्त म्हणजे एक दिवस-रात्र होते; अशी त्याची गणना आहे.
ताश्चैव संख्याया ज्ञेयाश्चन्द्रादित्यगतिर्यथा
ही संख्या आणि चंद्र-सूर्याची गती अशीच समजून घ्या.
त्रिंशत्कला मुहूर्त्तं तु दशभागं कला स्मृतम्
तीस कला मिळून एक मुहूर्त होतो, आणि एका कलेचा दहावा भाग 'दशभाग' म्हणून ओळखला जातो.
मुहूर्त्ताश्च लवाश्चापि प्रमाणज्ञैः प्रकल्पिताः
मोजमाप जाणणाऱ्यांनी मुहूर्त आणि लव यांचंही प्रमाण ठरवलं आहे.
मागधेनैव मानेन जलप्रस्थो विधीयते
मागध मापाने जलप्रस्थ ठरवला जातो.
हेममाषैः कृतच्छिद्रश्चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः
चार माषे सोन्याचं, चार अंगुळ लांबीचं छिद्र असलेलं भांडं वापरलं जातं.
रवेर्गतिविशेषेण सर्वेष्वेतेषु नित्यशः
सूर्याच्या हालचालीप्रमाणे हे सर्व नेहमीच ठरवलं जातं.
तदहर्मानुषं ज्ञेयं नाक्षत्रं तु दशाधिकम्
तो दिवस मानवाचा मानावा, आणि नक्षत्राचा दिवस त्याच्या दहा पट मोठा असतो.
एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रविनिश्चयः
हेच दिव्य दिवस-रात्र आहे, असं शास्त्रांनी निश्चित केलं आहे.
तदा बद्धमिदं ज्ञानं संज्ञया ह्युपलक्षितम्
म्हणून हे ज्ञान योग्य नावांनी निश्चित केलं आहे.
यदहो ब्रह्मणः प्रोक्तं दिव्या कोटी तु सा स्मृता
ब्रह्माचा जो दिवस सांगितला आहे, तो दिव्य दिवसांची कोटी एवढा मानला जातो.
नवतिं च सहस्राणि तथैवान्यानि यानि तु
आणि त्याचप्रमाणे नव्वद हजार आणखी आहेत, असं सांगितलं आहे.
संख्यासंभजनं ज्ञानमपृच्छन्सुतरां तदा
त्या वेळी त्यांनी संख्या मोजण्याचं ज्ञान मनापासून विचारलं.
मानेन श्रोतुमिच्छामः संक्षेपार्थपादाक्षरम्
आम्हाला मापाने, संक्षिप्त आणि अर्थपूर्ण शब्दशः ऐकायचं आहे.
संक्षेपाद्दिव्यचक्षुष्ट्वा त्प्रोवाच वचनं प्रभुः
मग प्रभूने दिव्य दृष्टीने संक्षिप्तपणे हे शब्द सांगितले.
तासां संख्याथ वर्षाग्रं ब्राह्मे वक्ष्याम्यहःक्षये
आता मी ब्रह्माच्या दिवसाच्या शेवटी त्या वर्षांची संख्या सांगतो.
द्वात्रिंशच्च तथा कोट्यः संख्याताः संख्यया द्विजैः
आणि दोनतीस कोटी संख्या द्विजांनी मोजून सांगितली आहे.
अशीतिश्च सहस्राणि एष कालः प्लवस्य तु
आणि ऐंशी हजार आहेत; ही प्रलयाची वेळ आहे.
महाभूतषु लीयन्त प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः
सर्व चार प्रकारच्या जीवांचा विलय महाभूतांमध्ये होतो.
सलिलेनाप्लुते लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे
पृथ्वी पाण्याने भरली की, स्थावर आणि जंगम सर्व काही नष्ट होतं.
निरालोके प्रदग्धे तु नैशेन तमसा वृते
सर्वत्र अंधार पसरले होते, दिव्याचा कुठलाही प्रकाश उरला नव्हता, आणि सर्व काही त्या रात्रीच्या गडद अंधारात जळून गेले होते.
तावदेकार्मवे ज्ञेयं यावदासीदहः प्रभोः
त्या काळात प्रभूचा एकच दिवस असतो, असं समजावं.
अहोरात्रस्तथैवास्य क्रमेण परिवर्तते
त्याच्यासाठी दिवस आणि रात्र अशा क्रमाने एकामागोमाग एक येतात.
त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्तिध्रुवाणि च
तीनही लोकांमध्ये जी सजीव आणि स्थिर अशी सर्व जीवसृष्टी आहे,
अतीता वर्तमानाश्च तथैवानागताः प्रजाः
ज्या प्रजातींमध्ये गेलेले, सध्याचे आणि येणारे लोक आहेत,
परार्द्धं द्विगुणं चापि परमायुः प्रकीर्त्ततम्
परार्ध किंवा त्याच्या दुप्पट एवढेच सर्वश्रेष्ठ आयुष्य मानले जाते.