तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह दृश्यते
त्याचप्रमाणे, या जगात प्राण्यांचा जन्म थांबलेला दिसतो.
यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह
जसं पावसाळ्यात सर्व जीव जन्म घेतात,
यथार्त्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये
तसंच ऋतूंच्या फेरात वेगवेगळ्या रूपात आणि चिन्हांत बदल होत जातो.
प्रत्याहारे विसर्गे च गतिमन्ति ध्रुवाणि च
संकुचन आणि विस्तार यामध्ये काही गोष्टी स्थिर असतात, तर काहींना गती असते.
ब्रह्माणं सर्वभूतानि महायोगं महेश्वरम्
सर्व प्राणी, ब्रह्मा, महान योग आणि महेश्वर हे सर्व,
व्यक्तो ऽव्यक्तो महादेवस्तस्य सर्वमिदं जगत्
प्रकट आणि अप्रकट, महादेव—हे सगळं जग त्याचं आहे.
पूर्वं प्रयातेन यथात्वथापस्तेनैव तेनैव तु स्वर्व्रजन्ति
पूर्वी जसं झालं, त्याच मार्गाने आणि साधनांनी ते स्वर्गात जातात.
मर्त्यास्तु देहान्तरभावितत्वाद्रवेर्वशादूर्ध्वमधश्चरन्ति
माणसं वेगवेगळ्या देहांच्या प्रभावामुळे आणि आपल्या कर्मानुसार वर किंवा खाली जातात.
तद्भाविताः ख्यातिवशाश्च धर्म्याः पुनर्विसर्गेण भवन्ति सत्त्वाः
ज्यांच्यावर त्याचा आणि कीर्तीचा प्रभाव असतो, असे धर्मात्मा पुन्हा जन्म घेतात.
मन्वन्तराणि यानि स्युर्व्याख्यातानि मया द्विजाः
जितकी मन्वंतरं आहेत, ती मी तुम्हाला समजावून सांगितली आहेत, हे द्विजांनो.
सा युगाख्या सहस्रं तु सर्वाण्येवान्तराणि वै
युग असं ज्याला म्हणतात, ती हजार आणि सर्व अंतरकाळ आहेत.
एतद्ब्राह्ममहर्ज्ञेयं तस्य सख्यां निबोधत
हे ब्रह्माचा दिवस आहे; त्याची मापदंड समजून घ्या, मित्रांनो.
मानुषाक्षिनिमेषास्तु काष्ठा पञ्चदश स्मृताः
पंधरा काष्ठा म्हणजे माणसाच्या डोळ्याचा एक क्षण असं मानलं जातं.
प्रस्था सप्तो दकाश्चैव साधिकाक्तु लवः स्मृतः
सात प्रस्थ आणि दहा डक, आणि थोडं अधिक, याला लव असं म्हणतात.
मुहूर्त्तास्तु पुनस्त्रिंशदहोरात्रमिति स्थितिः
तीस मुहूर्त म्हणजे एक दिवस-रात्र होते; अशी त्याची गणना आहे.
ताश्चैव संख्याया ज्ञेयाश्चन्द्रादित्यगतिर्यथा
ही संख्या आणि चंद्र-सूर्याची गती अशीच समजून घ्या.
त्रिंशत्कला मुहूर्त्तं तु दशभागं कला स्मृतम्
तीस कला मिळून एक मुहूर्त होतो, आणि एका कलेचा दहावा भाग 'दशभाग' म्हणून ओळखला जातो.
मुहूर्त्ताश्च लवाश्चापि प्रमाणज्ञैः प्रकल्पिताः
मोजमाप जाणणाऱ्यांनी मुहूर्त आणि लव यांचंही प्रमाण ठरवलं आहे.
मागधेनैव मानेन जलप्रस्थो विधीयते
मागध मापाने जलप्रस्थ ठरवला जातो.
हेममाषैः कृतच्छिद्रश्चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः
चार माषे सोन्याचं, चार अंगुळ लांबीचं छिद्र असलेलं भांडं वापरलं जातं.
रवेर्गतिविशेषेण सर्वेष्वेतेषु नित्यशः
सूर्याच्या हालचालीप्रमाणे हे सर्व नेहमीच ठरवलं जातं.
तदहर्मानुषं ज्ञेयं नाक्षत्रं तु दशाधिकम्
तो दिवस मानवाचा मानावा, आणि नक्षत्राचा दिवस त्याच्या दहा पट मोठा असतो.
एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रविनिश्चयः
हेच दिव्य दिवस-रात्र आहे, असं शास्त्रांनी निश्चित केलं आहे.
तदा बद्धमिदं ज्ञानं संज्ञया ह्युपलक्षितम्
म्हणून हे ज्ञान योग्य नावांनी निश्चित केलं आहे.
यदहो ब्रह्मणः प्रोक्तं दिव्या कोटी तु सा स्मृता
ब्रह्माचा जो दिवस सांगितला आहे, तो दिव्य दिवसांची कोटी एवढा मानला जातो.
नवतिं च सहस्राणि तथैवान्यानि यानि तु
आणि त्याचप्रमाणे नव्वद हजार आणखी आहेत, असं सांगितलं आहे.
संख्यासंभजनं ज्ञानमपृच्छन्सुतरां तदा
त्या वेळी त्यांनी संख्या मोजण्याचं ज्ञान मनापासून विचारलं.
मानेन श्रोतुमिच्छामः संक्षेपार्थपादाक्षरम्
आम्हाला मापाने, संक्षिप्त आणि अर्थपूर्ण शब्दशः ऐकायचं आहे.
संक्षेपाद्दिव्यचक्षुष्ट्वा त्प्रोवाच वचनं प्रभुः
मग प्रभूने दिव्य दृष्टीने संक्षिप्तपणे हे शब्द सांगितले.
तासां संख्याथ वर्षाग्रं ब्राह्मे वक्ष्याम्यहःक्षये
आता मी ब्रह्माच्या दिवसाच्या शेवटी त्या वर्षांची संख्या सांगतो.