एवमेशायित्वा तु ह्यात्मन्येव प्रजापतिः
अशा रीतीने सर्व काही मागे घेऊन, प्रजापती स्वतःच्या स्वरूपात राहतो.
ततः स वसते रात्रिं तमस्येकार्णवे जले
मग तो एकाच महासागरातील पाण्यात, अंधारात, रात्रभर वास करतो.
मनः सिसृक्षया युक्तः सर्गाय निदधे पुनः
पुन्हा सृष्टीसाठी त्याचं मन निर्माण करण्याच्या इच्छेने भरलेलं असतं.
ब्राह्मे नैमित्तिके तस्मिन्कल्पिते वै प्रसंयमे
त्या वेळी, ब्रह्माच्या नैमित्तिक प्रलयात, सर्व काही स्थिरावलेलं असतं.
ततो धग्धेषु भूतेषु सर्वेष्वादित्यरशिमभिः
मग, सूर्याच्या किरणांनी सर्व भूतं जळून गेल्यावर,
गन्धर्वादीनि सत्त्वानि पिशायान्तानि सर्वशः
गंधर्वांपासून पिशाच्चांपर्यंत सगळी जीवसृष्टी,
तिर्यग्योनीनि नरके यानि यानि गतान्यपि
प्राण्यांच्या गर्भात किंवा नरकात गेलेली सर्व जीवसुद्धा,
जले तान्युपपद्यन्ते यावत्संप्लवते जगत्
ते सगळे पाण्यात प्रवेश करतात आणि जग बुडेपर्यंत तिथेच राहतात.
जायन्ते हि पुनस्तानि सर्वभूतानि कृतस्नशः
सर्व प्राणी आपापल्या कर्माचा फेरा पूर्ण करून पुन्हा जन्म घेतात.
तेषामपि च सिद्धानां निधनोत्पत्तिरुच्यते
सिद्ध लोकांमध्येही जन्म आणि मृत्यू घडतात असं सांगितलं जातं.
तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह दृश्यते
त्याचप्रमाणे, या जगात प्राण्यांचा जन्म थांबलेला दिसतो.
यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह
जसं पावसाळ्यात सर्व जीव जन्म घेतात,
यथार्त्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये
तसंच ऋतूंच्या फेरात वेगवेगळ्या रूपात आणि चिन्हांत बदल होत जातो.
प्रत्याहारे विसर्गे च गतिमन्ति ध्रुवाणि च
संकुचन आणि विस्तार यामध्ये काही गोष्टी स्थिर असतात, तर काहींना गती असते.
ब्रह्माणं सर्वभूतानि महायोगं महेश्वरम्
सर्व प्राणी, ब्रह्मा, महान योग आणि महेश्वर हे सर्व,
व्यक्तो ऽव्यक्तो महादेवस्तस्य सर्वमिदं जगत्
प्रकट आणि अप्रकट, महादेव—हे सगळं जग त्याचं आहे.
पूर्वं प्रयातेन यथात्वथापस्तेनैव तेनैव तु स्वर्व्रजन्ति
पूर्वी जसं झालं, त्याच मार्गाने आणि साधनांनी ते स्वर्गात जातात.
मर्त्यास्तु देहान्तरभावितत्वाद्रवेर्वशादूर्ध्वमधश्चरन्ति
माणसं वेगवेगळ्या देहांच्या प्रभावामुळे आणि आपल्या कर्मानुसार वर किंवा खाली जातात.
तद्भाविताः ख्यातिवशाश्च धर्म्याः पुनर्विसर्गेण भवन्ति सत्त्वाः
ज्यांच्यावर त्याचा आणि कीर्तीचा प्रभाव असतो, असे धर्मात्मा पुन्हा जन्म घेतात.
मन्वन्तराणि यानि स्युर्व्याख्यातानि मया द्विजाः
जितकी मन्वंतरं आहेत, ती मी तुम्हाला समजावून सांगितली आहेत, हे द्विजांनो.
सा युगाख्या सहस्रं तु सर्वाण्येवान्तराणि वै
युग असं ज्याला म्हणतात, ती हजार आणि सर्व अंतरकाळ आहेत.
एतद्ब्राह्ममहर्ज्ञेयं तस्य सख्यां निबोधत
हे ब्रह्माचा दिवस आहे; त्याची मापदंड समजून घ्या, मित्रांनो.
मानुषाक्षिनिमेषास्तु काष्ठा पञ्चदश स्मृताः
पंधरा काष्ठा म्हणजे माणसाच्या डोळ्याचा एक क्षण असं मानलं जातं.
प्रस्था सप्तो दकाश्चैव साधिकाक्तु लवः स्मृतः
सात प्रस्थ आणि दहा डक, आणि थोडं अधिक, याला लव असं म्हणतात.
मुहूर्त्तास्तु पुनस्त्रिंशदहोरात्रमिति स्थितिः
तीस मुहूर्त म्हणजे एक दिवस-रात्र होते; अशी त्याची गणना आहे.
ताश्चैव संख्याया ज्ञेयाश्चन्द्रादित्यगतिर्यथा
ही संख्या आणि चंद्र-सूर्याची गती अशीच समजून घ्या.
त्रिंशत्कला मुहूर्त्तं तु दशभागं कला स्मृतम्
तीस कला मिळून एक मुहूर्त होतो, आणि एका कलेचा दहावा भाग 'दशभाग' म्हणून ओळखला जातो.
मुहूर्त्ताश्च लवाश्चापि प्रमाणज्ञैः प्रकल्पिताः
मोजमाप जाणणाऱ्यांनी मुहूर्त आणि लव यांचंही प्रमाण ठरवलं आहे.
मागधेनैव मानेन जलप्रस्थो विधीयते
मागध मापाने जलप्रस्थ ठरवला जातो.
हेममाषैः कृतच्छिद्रश्चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः
चार माषे सोन्याचं, चार अंगुळ लांबीचं छिद्र असलेलं भांडं वापरलं जातं.