संतानार्थं महाभाग भार्यायां मम मानद
हे महाभाग, संततीसाठी माझ्या पत्नीला सन्मान मिळावा.
एवमुक्तस्तुतेनर्षिस्तथास्त्वित्युक्तवान्हितम्
म्हणून त्या ऋषीने स्तुती केल्यावर त्याने 'तसं होवो' असं सांगितलं आणि तिच्या हिताचं बोलला.
अन्धं वृद्धं च तं दृष्ट्वा न सा देवी जगाम ह
तो आंधळा आणि वृद्ध आहे हे पाहून देवी जवळ गेली नाही.
कक्षीवच्चक्षुषौ तस्यां शूद्रयोन्यामृषिर्वशी
शूद्र स्त्रीच्या गर्भात ऋषी वशी यांनी कक्षीवान आणि चक्षुष नावाने जन्म घेतला.
कक्षीवच्चक्षुषौ तौ तु दृष्ट्वा राजा बलिस्तदा
त्या वेळी राजा बलीने कक्षीवान आणि चक्षुष यांना पाहिलं.
सिद्धौ प्रत्यक्षधर्माणौ बुद्धौ श्रेष्ठतमावपि
दोघेही प्रत्यक्ष धर्मपालनात पारंगत आणि उत्तम बुद्धीचे होते.
नेत्युवाच ततस्तं तु ममैताविति चाब्रवीत्
त्याने 'नाही' असं सांगितलं आणि मग म्हटलं, 'हे दोघे माझे आहेत.'
अन्धं वृद्धं च मां मत्वा सुदेष्णा महिषी तव
मी आंधळा आणि वृद्ध आहे असं समजून सुदेष्णा, तुझी राणी,
ततः प्रसादयामास पुनस्तमृषिसत्तमम्
मग तिने पुन्हा त्या श्रेष्ठ ऋषीला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
पुनश्चैनामलङ्कृत्य ऋषये प्रत्यपादयत्
पुन्हा तिला सजवून ऋषींना अर्पण केलं.
दध्ना लवणमिश्रेण स्वभ्यक्तं नग्नकं तथा
दही आणि मीठ एकत्र लावून, अंगाला लेप लावून आणि वस्त्र न घालता,
ततस्त्वं प्राप्स्यसे देवि पुत्रांश्च मनसेप्सितान्
मग, हे देवी, तुला मनासारखे पुत्र मिळतील.
अपानं च समासाद्य जुगुप्संती ह्यवर्जयत्
अपानाशी संपर्क आला तेव्हा तिला घृणा वाटली आणि तिने मागे सरकले.
विनापानं कुमारं त्वं जनयिष्यसि पूर्वजम्
अपानाशिवाय, तू मोठा मुलगा जन्माला घालशील, हे कुमार.
नार्हसि त्वं महाभाग पुत्रं दातुं ममेदृशम्
हे महाभाग्यवती, तू मला असा मुलगा देऊ नकोस.
देवीदृशं च ते पौत्रमहं दास्यामि सुप्रते
पण मी तुला देवीसारखा नातू देईन, हे सुप्रत.
तां स दीर्घतमाश्चैव कुक्षौ स्पृष्ट्वदमब्रवीत्
नंतर दीर्घतमाने तिच्या पोटाला स्पर्श केला आणि म्हणाला.
तेन ते पूरितो गर्भः पौर्णमास्यामिवोदधिः
त्यामुळे तुझ्या गर्भात पूर्णिमेच्या रात्री समुद्र भरतो तसा गर्भ भरला.
तेजस्विनः पराक्रान्ता यज्वानो धार्मिकास्तथा
ते तेजस्वी, पराक्रमी, यज्ञ करणारे आणि धर्मशील होते.
वङ्गस्तस्मात्कलिङ्गस्तु पुण्ड्रः सुह्मस्तथैव च
त्यांच्यापासून वंग, कलिंग, पुंड्र आणि सुह्म हे जन्मले.
इत्येते दीर्घतमसा बलेर्दत्ताः सुताः पुरा
अशा प्रकारे हे पुत्र दीर्घतमसाने पूर्वी बलीला दिले होते.
अपत्यमस्य दारेषु स्वेषु माभून्महात्मनः
महात्म्य असलेल्या त्याच्या स्वतःच्या पत्नींपासून त्याला अपत्य झाले नाही.
सुरभिर्दीर्घत मसमथ प्रीतो वचो ऽब्रवीत्
नंतर सुरभी आनंदी होऊन दीर्घतमसाशी बोलली.
भक्त्या चानन्ययास्मासु मुने प्रीतास्मि तेन ते
हे मुनी, तुझ्या एकनिष्ठ भक्तीमुळे मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे.
बार्हस्पत्यं च यत्ते ऽन्यत्पापं संतिष्ठते तनौ
बृहस्पतीकुळातील तुझ्या शरीरात राहिलेला जो काही दुसरा पाप आहे—
आघ्रातमात्रो ऽसा पश्यत्सद्यस्तमसि नाशिते
फक्त त्याचा वास घेताच ते तात्काळ अंधारात नाहीसे होते.
गवा हृततमाः सो ऽथ गौतमः समपद्यत
गायीने शुद्ध केल्यावर तो गौतम झाला.
यथोद्दिष्टं हि पित्राथ चचार विपुलं तपः
वडिलांनी सांगितल्याप्रमाणे त्याने मोठे तप केले.
विधूय सानुजो दोषान्ब्राह्मण्यं प्राप्तवान्प्रभुः
भाऊसोबत सर्व दोष दूर करून प्रभूने ब्राह्मणत्व मिळवले.
सुपुत्रेण त्वया तात कृतार्थश्च यशस्विना
हे तात, तुझ्या सुयोग्य आणि कीर्तीमान पुत्रामुळे तुझे जीवन सफल झाले.