विचेष्टमानां रुदतीं दैवात्संमूढचेतनः
ती रडत आणि इथे-तिथे फिरत होती; दैवामुळे तिचे मन गोंधळले होते.
गोधर्म वै बलं कृत्वा स्नुषां स ह्यभ्यमन्यत
त्याने गाईंचा धर्म आपले बळ मानून, आपल्या सूनजवळ गेला.
भविष्यमर्थं ज्ञात्वा च महात्मा त्ववमत्य तम्
भविष्यातील गोष्ट समजून, त्या महात्म्याने तिला दुर्लक्ष केले.
गम्यागम्यं न जानीषे गोधर्मात्प्रार्थयन्स्रुषाम्
'काय योग्य आणि काय अयोग्य, तुला माहीत नाही; गाईंच्या धर्मातून सून मागतोस.'
यस्मात्त्वमन्धो वृद्धश्च भर्त्तव्यो दुरनुष्ठितः
तू आंधळा आहेस, वयस्क आहेस, तुला सांभाळणं कठीण आहे आणि तुझं वर्तनही योग्य नाही,
कर्मण्यस्मिंस्ततः क्रूरे तस्य बुद्धिरजायत
म्हणून या परिस्थितीत त्याच्या मनात कठोर विचार आला.
कोष्टे समुद्रे प्रक्षिप्य गङ्गांभसि समुत्सृजत्
त्याने त्याला एका खोलीत ठेवून समुद्रात, गंगाजलात सोडून दिलं.
तं सस्त्रीको बलिर्नाम राजा धर्मार्थतत्त्ववित्
तो पुरुष आणि त्याची पत्नी, बली नावाचा राजा, जो धर्म आणि संपत्तीचं तत्त्व जाणणारा होता.
तं गृहीत्वा स धर्मात्मा बलिर्वैरोचनस्तदा
त्या वेळी, विरोचनपुत्र बली, जो धर्मनिष्ठ होता, त्याने त्याला आपल्याकडे घेतलं.
प्रीतः स वै वरेणाथ च्छन्दयामास वै बलिम्
तो प्रसन्न होऊन बलीला वर दिला आणि त्याला इच्छेनुसार मागण्याची मुभा दिली.
संतानार्थं महाभाग भार्यायां मम मानद
हे महाभाग, संततीसाठी माझ्या पत्नीला सन्मान मिळावा.
एवमुक्तस्तुतेनर्षिस्तथास्त्वित्युक्तवान्हितम्
म्हणून त्या ऋषीने स्तुती केल्यावर त्याने 'तसं होवो' असं सांगितलं आणि तिच्या हिताचं बोलला.
अन्धं वृद्धं च तं दृष्ट्वा न सा देवी जगाम ह
तो आंधळा आणि वृद्ध आहे हे पाहून देवी जवळ गेली नाही.
कक्षीवच्चक्षुषौ तस्यां शूद्रयोन्यामृषिर्वशी
शूद्र स्त्रीच्या गर्भात ऋषी वशी यांनी कक्षीवान आणि चक्षुष नावाने जन्म घेतला.
कक्षीवच्चक्षुषौ तौ तु दृष्ट्वा राजा बलिस्तदा
त्या वेळी राजा बलीने कक्षीवान आणि चक्षुष यांना पाहिलं.
सिद्धौ प्रत्यक्षधर्माणौ बुद्धौ श्रेष्ठतमावपि
दोघेही प्रत्यक्ष धर्मपालनात पारंगत आणि उत्तम बुद्धीचे होते.
नेत्युवाच ततस्तं तु ममैताविति चाब्रवीत्
त्याने 'नाही' असं सांगितलं आणि मग म्हटलं, 'हे दोघे माझे आहेत.'
अन्धं वृद्धं च मां मत्वा सुदेष्णा महिषी तव
मी आंधळा आणि वृद्ध आहे असं समजून सुदेष्णा, तुझी राणी,
ततः प्रसादयामास पुनस्तमृषिसत्तमम्
मग तिने पुन्हा त्या श्रेष्ठ ऋषीला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
पुनश्चैनामलङ्कृत्य ऋषये प्रत्यपादयत्
पुन्हा तिला सजवून ऋषींना अर्पण केलं.
दध्ना लवणमिश्रेण स्वभ्यक्तं नग्नकं तथा
दही आणि मीठ एकत्र लावून, अंगाला लेप लावून आणि वस्त्र न घालता,
ततस्त्वं प्राप्स्यसे देवि पुत्रांश्च मनसेप्सितान्
मग, हे देवी, तुला मनासारखे पुत्र मिळतील.
अपानं च समासाद्य जुगुप्संती ह्यवर्जयत्
अपानाशी संपर्क आला तेव्हा तिला घृणा वाटली आणि तिने मागे सरकले.
विनापानं कुमारं त्वं जनयिष्यसि पूर्वजम्
अपानाशिवाय, तू मोठा मुलगा जन्माला घालशील, हे कुमार.
नार्हसि त्वं महाभाग पुत्रं दातुं ममेदृशम्
हे महाभाग्यवती, तू मला असा मुलगा देऊ नकोस.
देवीदृशं च ते पौत्रमहं दास्यामि सुप्रते
पण मी तुला देवीसारखा नातू देईन, हे सुप्रत.
तां स दीर्घतमाश्चैव कुक्षौ स्पृष्ट्वदमब्रवीत्
नंतर दीर्घतमाने तिच्या पोटाला स्पर्श केला आणि म्हणाला.
तेन ते पूरितो गर्भः पौर्णमास्यामिवोदधिः
त्यामुळे तुझ्या गर्भात पूर्णिमेच्या रात्री समुद्र भरतो तसा गर्भ भरला.
तेजस्विनः पराक्रान्ता यज्वानो धार्मिकास्तथा
ते तेजस्वी, पराक्रमी, यज्ञ करणारे आणि धर्मशील होते.
वङ्गस्तस्मात्कलिङ्गस्तु पुण्ड्रः सुह्मस्तथैव च
त्यांच्यापासून वंग, कलिंग, पुंड्र आणि सुह्म हे जन्मले.