रेणुकायां कमल्यां तु तपोधृतिसमाधिना
रेणुका आणि कमला या दोघींमध्ये, कठोर तप, दृढ निश्चय आणि ध्यान यांच्या जोरावर,
सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदस्य पारगम्
त्यांनी सर्व विद्या आणि धनुर्वेदातील सर्वोच्च कौशल्य मिळवले.
और्वस्यैवमृचीकस्य सत्यवत्यां महामनाः
और्व आणि ऋचीका या दोघांचे, सत्यवतीमध्ये, मोठ्या मनाचे पुत्र,
मध्यमश्च शुनःशेफः शुनः पुच्छः कनिष्ठकः
मधला मुलगा शुनःशेफ आणि धाकटा शुनःपुच्छ होता.
जज्ञे भृगुप्रसादेन कौशिकान्वयवर्द्धनः
भृगूंच्या कृपेने जन्मलेला, त्याने कौशिक वंश वाढवला.
हरिश्चन्द्रस्य यज्ञे तु पशुत्वे नियतः स वै
हरिश्चंद्राच्या यज्ञात त्याला पशू म्हणून निवडले गेले.
देवैर्दत्तः स वै यस्माद्देवरातस्ततो ऽभवत्
देवतांनी दिल्यामुळे तो देवरात म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
मधुच्छन्दादयश्चैव कृतदेवौ ध्रुवाष्टकौ
मधुच्छंद, कृतदेव, ध्रुव आणि अष्टक हे सर्व,
तेषाङ्गोत्राणि बहुधा कौशिकानां महात्मनाम्
या महान कौशिकांच्या अनेक शाखा आहेत.
उदुंबराश्च वातड्यास्तलकायनचान्द्रवाः
उदुंबर, वातड्य, तलकायन आणि चंद्रव,
बभ्रवः पणिनस्छैव ध्यानजप्यास्तथैव च
बभ्रव, पणिन, तसेच ध्यान आणि जप करणारे,
देवला यामदूताश्च शालङ्कायनबाष्कलाः
देवल, यमदूत, शालंकायन आणि बाष्कल,
ऋष्यन्तरविवाह्यास्ते बहबः कौशिकाः स्मृताः
इतर ऋषींशी विवाह केलेले हे अनेक कौशिक म्हणून ओळखले जातात.
विश्वामित्रस्य पुत्राणां शुनःशेफो ऽग्रजः स्मृतः
विश्वामित्राच्या पुत्रांमध्ये शुनःशेफ मोठा मानला जातो.
अष्टकस्य सुतो लौहिः प्रोक्तो जह्नुगणो मया
अष्टकाचा मुलगा लौहि म्हणतात, आणि जह्नु वंश मी सांगितला आहे.
किंलक्षणेन धर्मेण तपसेह श्रुतेन वा
कशा गुणांनी, कशा धर्माने, कशा तपाने किंवा विद्वत्तेने,
येनयेनाभिधानेन ब्राह्मण्यं क्षत्रिया गताः
कुठल्याही नावाने, क्षत्रिय ब्राह्मणत्व प्राप्त करतात.
एवमुक्तस्ततो वाक्यमब्रवीदिदमर्थवत्
असं विचारल्यावर, त्याने अर्थपूर्ण असे शब्द सांगितले.
धर्माभिकाङ्क्षी यजते न धर्मफलमश्नुते
जो धर्माची इच्छा धरून यज्ञ करतो, त्याला धर्माचे फळ मिळत नाही.
रागमोहान्वितो ह्यन्ते पावनार्थं ददाति यः
जो माणूस आसक्ती आणि भ्रमाने भरलेला असून, शेवटी केवळ शुद्धीच्या हेतूने दान देतो—
तस्य धर्मप्रवृत्तस्य हिंसकस्य दुरात्मनः
अशा धर्माच्या मार्गावर असलेल्या, पण हिंसक आणि दुष्ट स्वभावाच्या माणसासाठी—
संक्लिष्टं कर्मणा दानं न तिष्ठति दुरात्मनः
दुष्ट माणसाने केलेले अशुद्ध कर्मातून दिलेले दान टिकत नाही.
कामाननभि संधाय यजते च ददाति च
जो इच्छांचा विचार न करता यज्ञ करतो आणि दान देतो—
दानेन भोगानाप्नोति स्वर्गं सत्येन गच्छति
दानामुळे भोग मिळतात; सत्यामुळे स्वर्गप्राप्ती होते.
सत्यं तु तपसः श्रेयस्तस्माज्ज्ञानं गुरु स्मृतम्
सत्य हे तपस्येपेक्षा श्रेष्ठ आहे; म्हणून ज्ञानी लोकांनी ज्ञानाला सर्वात मोठे मानले आहे.
विश्वामित्रो नरपतिर्मान्धाता संकृतिः कपिः
विश्वामित्र राजा, मांधाता, संकृति आणि कपि—
आर्ष्टिषेणो ऽजमीढश्च भार्गव्योमस्तथैव च
आर्ष्टिषेण, अजामीढ आणि भार्गव्यॊम हे देखील—
रथान्तरः शौनकश्च विष्णुवृद्धादयो नृपाः
रथांतार, शौनक आणि विष्णुवृद्ध यांच्यापासून सुरू होणारे राजे—
एते राजर्षयः सर्वे सिद्धिं तु महतीं गताः
हे सर्व राजर्षी मोठ्या सिद्धीला पोहोचले.
अत ज्ञर्ध्वं प्रवक्ष्यामि आयोर्वंशं महात्मनः
आता मी तुम्हाला त्या महान आत्म्याचा, आयूचा वंश सांगतो, ऐका.