ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः
ही गोष्ट समजून बुद्धिमान माणसाने असं मांस खाऊ नये.
एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः
हेच मांसाचं खरं स्वरूप आहे, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा
पूर्वी इंद्र वृषभ झाला आणि त्याच्यापासून ककुत्स्थ जन्मला.
अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः
त्याच्यामुळे ककुत्स्थ आणि त्याच्यामुळे पृथु म्हणून ओळखले जातात.
अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः
अंध्रापासून युवनाश्व झाला आणि त्याचा मुलगा शावस्त झाला.
श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः
शावस्ताचा वारस म्हणून मोठ्या कीर्तीचा बृहदश्व झाला.
यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः
धुंधूचा वध करणाऱ्या त्या राजाला 'धुंधुमार' हे नाव मिळालं.
यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्
कुवलाश्वाला 'धुंधुमार' हे नाव कशासाठी मिळालं होतं?
सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः
ते सर्वजण विद्या-कलेत निपुण, बलवान आणि जिंकता येणं कठीण असे होते.
कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्
कुवलाश्व हा मोठ्या पराक्रमाचा, शूर आणि श्रेष्ठ धर्मशील होता.
पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह
राजाने आपली राजमहालाची कीर्ती मुलाकडे सोपवली आणि तो वनात गेला.
प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्
तो निघणार असताना ब्रह्मर्षी उतंक यांनी त्याला थांबवलं.
निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव
राजा, तिथे अगदी इंद्रालाही निर्धास्तपणे तपश्चर्या करता येत नाही.
समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते
तेथे, राजाधिराज, वाळूने भरलेला एक समुद्र आहे.
अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्
तिथे, जमिनीखाली वाळूत लपलेला एक महान जीव आहे.
शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्
तो तिथे कठोर तपश्चर्या करत, जगाचा विनाश घडवण्यासाठी निजला आहे.
यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना
जेव्हा असं होतं, तेव्हा तिथली पृथ्वी आणि तिचे सर्व जंगलं हलू लागतात.
आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्
सूर्याचा मार्ग अडवून, सात दिवस तिथे पृथ्वी थरथरते.
तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे
म्हणूनच, राजा, मला तिथल्या माझ्या आश्रमात राहता येत नाही.
तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति
त्याचं तेज फार मोठं आहे, शत्रूंच्या शत्रू; तपामुळे त्याचं सामर्थ्य वाढतंय.
त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते
राजाधिराज, त्याचा वध करण्याची क्षमता फक्त तुझ्यातच आहे.
न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते
महाबलवान धुंधू कमी तेजाने जिंकता येत नाही.
वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्
त्याचं सामर्थ्य प्रचंड आहे, देवांनाही त्याला तोंड देणं कठीण जातं.
कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे
धुंधूचा नाश करण्यासाठी कुवलाश्वालाच निवडलं गेलं.
भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः
द्विजश्रेष्ठा, संशय नाही की धुंधुमार जन्माला येईल.
जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः
तो आपला व्रत पाळत, तप करण्यासाठी जंगलात गेला.
सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः
राजा आपल्या एकवीस मुलांसोबत निघाला.
तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा
मग भगवंत विष्णूंनी आपल्या तेजाने त्याच्यात प्रवेश केला.
तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्
तो दुर्धर्ष निघून गेल्यावर आकाशात मोठा आवाज झाला.
दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्
देवतांनी आनंदाने त्याच्यावर दिव्य फुलांचा वर्षाव केला.