एतेषामेव वर्णानामलङ्कारन्निबोधत
आता या स्वरांचे अलंकार शिक.
प्रमादस्याप्रमादश्च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्
त्यांमध्ये चूक आणि बरोबरपणाची लक्षणे मी सांगतो.
आवर्त्तस्याक्रमो त्वाक्षी वेकार्यां परिमाणतः
परताव्याचा क्रम गायनाच्या मापानुसार ठरतो.
एष वै एष चैवस्यकुतरेकः कुलाधिकः
हे आणि ते दोन्ही एकच श्रेष्ठ वंश मानले जातात.
तस्मिंश्चैव स्वरे वृद्धिर्निष्टप्ते तद्विचक्षणः
त्या स्वरात जेव्हा तो नीट स्थिर होतो, तेव्हा वाढ होते, हे जाणकार ओळखतात.
प्रमाणघसबिन्दुर्ना जायते विदुरे पुनः
माप किंवा जाड ठिपका दूर अंतरावर पुन्हा होत नाही.
विपर्ययस्य रोपिस्या द्यस्य प्रादुर्घटी मम
विपर्यासासाठी, ठेका लावणे आणि प्रकट होणे माझ्यासाठी होते.
अक्षेपस्कन्दनाकार्यं काकस्योयचपुष्कलम्
स्थान बदलणे आणि उडी मारणे हे कावळ्याच्या विखुरलेल्या तुकड्यासारखे असते.
आक्षिप्तमवरोह्यासीत्प्रोक्षमद्यस्तथैव च
उतरत्या स्वरात बदल झाल्यास, त्याला शिंपडणे आणि नशा असेच समजावे.
प्रेशोल्लिखितमलङ्कारमेवस्वरसमन्विता
जे स्वरांसह पुढे पाठवले आणि कोरले जाते, तेच अलंकार मानावे.
प्रक्षिप्तमेव कलयाचोपादानारयो भवेत्
कलेने जे काही पुढे टाकले जाते, आरोह आणि स्वीकार यांसह, तेच ग्राह्य धरावे.
उच्चराद्विश्वरारूढातथायाष्टस्वरातथा
उच्चारातून, सर्वत्र आरोहातून आणि तसेच आठ स्वरांतूनही.
एकान्तरं च ह्येतेवैतमेवस्वरसत्तमः
हे श्रेष्ठ ज्ञानी, हे सर्व एकाएक बदलून मांडलेले आहेत.
अलङ्कारा भवन्त्येते त्रिंशद्देवैः प्रकीर्त्तिताः
हे अलंकार देवांनी तीस म्हणून वर्णन केले आहेत.
संस्थानं च प्रमाणं च विकारो लक्षणस्तथा
त्यांची रचना, माप, बदल आणि लक्षणे अशीच आहेत.
यथात्मनो ह्यलङ्कारो विपयस्तो विगर्हितः
जसे स्वतःसाठी न शोभणारा अलंकार निंदनीय मानला जातो,
नानाभरणसंयोगा यथा नार्या विभूषणम्
तसेच वेगवेगळ्या दागिन्यांचा संग जसा स्त्रीच्या शोभेला असतो.
न पादे कुण्डलं दृष्टं न कण्ठे रसना तथा
पायात कधीच कुंडल नसते, आणि गळ्यात कधीच कंठी नसते.
क्रियमाणो ऽप्यलङ्कारो नागं यश्चैव दर्शयत्
अलंकार तयार करताना त्यात सर्प दाखवला गेला, तर तो योग्य नाही.
लक्षणंपर्यवस्यापिवर्त्तिका मपिवर्त्तते
लक्षण पूर्ण झाले तरी नियम तसाच राहतो.
त्रयोविंशतिशीतिस्तु विज्ञातपवदैवतम्
तेवीस थंड स्वर ओळखले जातात आणि त्यांना दैवी म्हणतात.
तयोर्विभागो देवानां लावण्ये मार्गसंस्थितः
देवतांमध्ये त्यांचा भेद सौंदर्याच्या मार्गात ठरवला आहे.
विपर्ययः संवर्त्तो च सप्तस्वरपदक्रमम्
सात स्वरांच्या क्रमात उलटफेर आणि संहार घडतो.
पञ्चमंमध्यमञ्चैवधैवतं तु निषादतः
पंचम, मध्यम आणि धैवत हे निषादातून उत्पन्न होतात.
द्वेव्द्यपरतुकिंविद्याद्द्वयमुष्णन्तिकस्यतु
दोन स्वर दुसऱ्याचे समजावे, आणि दोन उष्ण स्वरांचे आहेत असे जाणावे.
पदस्यात्ययरूपन्तुसप्तरूपन्तुकौशिकीम्
स्वराच्या सात टोकाच्या रूपांबरोबर कौशिकी देखील आहे.
एषचैवक्रमोद्दिष्टोमध्यमांशस्य मध्यमः
हा क्रम मध्यमाचा मध्यभागासाठी सांगितला आहे.
ततः सप्तस्वरङ्कार्यंसप्तरूपञ्चकौशिकी
मग सात स्वरांची अलंकरणे म्हणजे पाच प्रकारची कौशिकी.
द्वितीयामासमात्राणाभिः सर्वाः प्रतिष्ठिताः
दुसऱ्या आणि सम मापांनी सर्व स्वर स्थिर होतात.
तथाहतानोपिडकेयत्रमायांनिवर्त्तते
त्याचप्रमाणे, जे वाजवले गेले ते सुद्धा माया सर्वत्र मुक्त करते.