नैतन्न्यूनं भवादण्डं मार्त्तण्डस्त्वं भवानघ
हे तुमचं सामर्थ्य कमी नाही; तुम्हीच सूर्य आहात, पापरहित असा.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नामान्वर्थमुदाहरन्
ती वचने ऐकून, त्याने त्या अर्थानुसार नाव सांगितले.
तस्माद्विवस्वान्मार्त्तण्डः पुराणज्ञैर्विभाव्यते
म्हणून पुराणज्ञ लोक विवस्वान यांना 'मार्तण्ड' म्हणून ओळखतात.
विजज्ञे सवितुर्भार्या संज्ञा पुत्रांस्तु त्रीन्पुनः
सवितृची पत्नी संज्ञा हिने पुन्हा तीन मुलांना जन्म दिला.
शनैश्चरं तथैवैते मार्त्तण्डस्यात्मजाः स्मृताः
शनैश्चर आणि इतर सर्वजण मार्तण्डाचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात.
तस्य संज्ञाभवद्भार्या त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः
संज्ञा ही त्वष्ट्याची कन्या आणि विवस्वानाची पत्नी झाली.
सा तु भार्या भगवतो मार्त्तण्डस्यातितेजसः
ती अत्यंत तेजस्वी भगवंत मार्तण्डाची पत्नी होती.
अजानन्कश्यपः स्नेहात् मार्त्तण्ड इति चोच्यते
कश्यपांनी प्रेमाने त्यांना 'मार्तण्ड' असे नाव दिले.
येनापि तापयामास त्रील्लोङ्कान्कश्यपात्मजः
कश्यपपुत्राने आपल्या तेजाने तीनही लोकांना तापवले.
द्वौ सुतौ तु महावीर्यौं कन्यैका विदितैव च
त्यांना दोन पराक्रमी पुत्र आणि एक प्रसिद्ध कन्या झाली.
ततो यमो यमी चैव यमजौ संबभूवतुः
नंतर यम आणि यमी हे जुळी भावंडे जन्माला आली.
असहन्ती स्वकां छायां सवर्णां निर्ममे पुनः
ती स्वतःची सावली सहन करू शकली नाही, म्हणून तिने तशीच दुसरी एक सावली निर्माण केली.
प्राञ्जलिः प्रयता भूत्वा पुनः संज्ञामभाषत
हात जोडून, भक्तीभावाने तिने पुन्हा संज्ञेशी बोलली.
अहं यास्यापि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः
मी आता माझ्या वडिलांच्या घरी जाते; तुझं भलं होवो.
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी
हे दोन मुले माझीच आहेत, आणि ही सुंदर वर्णाची कन्या देखील.
इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा
हे दोन मुले माझीच आहेत, असं तिने सांगितलं आणि तसंच घडलं.
पिता तामागतां दृष्ट्वा क्रुद्धः संज्ञामथाब्रवीत्
ती घरी आली तेव्हा वडिलांनी रागाने संज्ञेला विचारले.
अगमद्वडवा भूत्वाच्छाद्य रूपमनिन्दिता
ती निष्कलंक रूप लपवून, घोडीचे रूप घेऊन निघून गेली.
द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्त्य ताम्
दुसऱ्या गर्भात तिला 'संज्ञा' असे नाव ठेवावे, असे ठरवले गेले.
पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन तु तौ प्रभू
ते दोघेही पहिल्या जन्मलेल्या मनूसारखेच दिसत होते, अगदी तसलेच होते.
श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्वै भविष्यति
त्या दोघांपासून श्रुतश्रवा आणि मनु यांच्यापासून सावर्णी पुढे जन्माला येईल.
मनुरेवाभवत्सो ऽपि सावर्णिरिति चोच्यते
तो मुलगाही मनु झाला आणि त्याला सावर्णी असे म्हणतात.
चकाराभ्यधिकं स्नेहं त तथा पूर्वजेषु वै
त्याने त्यांच्यावर पहिल्यांपेक्षा अधिक प्रेम केले.
बहुशो जल्पमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः
तो नेहमीच दुसऱ्या पत्नीशी बोलत असे आणि फार दुःखी झाला.
यदा संतर्जयामास च्छायां वैवस्वतो यमः
जेव्हा यम, विवस्वताचा मुलगा, छायेला धमकावू लागला,
यदा तर्जयसे ऽकस्मात्पितृभार्यां यशस्विनीम्
तू विनाकारण आपल्या वडिलांच्या तेजस्वी पत्नीला का धमकावतोस?
यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः
त्या शापामुळे यम फारच दुःखी आणि अस्वस्थ झाला.
भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः
शापाच्या भीतीने तो खूप घाबरला आणि संज्ञेच्या शब्दांनी नम्र झाला.
बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति
मुलपणामुळे किंवा अज्ञानामुळे जरी घडले असले, तरी तू त्याला माफ करावे.
तव प्रसादो नस्त्रातुमेतस्मान्महतो भयात्
फक्त तुझ्या कृपेनेच आम्हाला या मोठ्या भीतीतून वाचता येईल.