किङ्कर्त्तव्यं मयात्रेति मम डोलायते मनः
इथे मला काय करावं, असा विचार करत माझं मन डोलत आहे.
तन्नच्यावयते सत्यद्यथोक्तं ब्रह्मणा पुरा
पण त्यामुळे मी सत्यापासून दूर जात नाही, जसं पूर्वी ब्रह्मदेवाने सांगितलं होतं.
धर्म एव महांस्तेन चरितस्ते भविष्यति
म्हणून त्या महान धर्मामुळे तुमचं आचरण दृढ होईल.
तमनुद्रुत्य मेधावी धर्ममुद्दिश्य केवलम्
फक्त त्या धर्मासाठीच बुद्धिमान माणूस पुढे निघाला.
समुद्दिश्य चचौ राजन्द्रष्टुकामः सरित्पतिम्
हे राजन, मनाशी ठरवून तो नद्यांच्या अधिपतीला पाहण्याची इच्छा घेऊन निघाला.
तत्परं सरितां पत्युस्तीरं प्राप महामनाः
त्या महान आत्म्याने नद्यांच्या अधिपतीच्या श्रेष्ठ तीरावर पोहोचला.
आकरं सर्वरत्नानां पूर्यमाणमनारतम्
ते सर्व रत्नांचे खाण होते, जे नेहमीच अखंडपणे भरून राहायचे.
दुष्पारपारं सर्वस्य विविधग्रहसंहतिम्
ते सर्वांसाठी ओलांडता न येणारे, विविध मोठ्या प्रवाहांनी भरलेले होते.
आत्मानमिव चात्मत्वे न्यक्कृताखिलमुद्धतम्
स्वतःच्या स्वरूपात असलेल्या आत्म्यासारखे, ते इतर सर्व गोष्टींना तुच्छ मानणारे, उधाणलेले आणि अभिमानी होते.
अत्यर्थचपलोत्तुगतरङ्गशतमालिनम्
अत्यंत चंचल आणि उंच लाटा असलेल्या शेकडो तरंगांनी ते सजलेले होते.
विशीर्यमाणलहरीशतफेनौघसोभितम्
शेकडो फुटणाऱ्या लाटांमधून तयार होणाऱ्या फेसाच्या राशींनी ते सुंदर दिसत होते.
संसेव्यमानस्तरलैर्लहरीकणशीतलैः
खेळकर आणि हलणाऱ्या लाटांच्या थंड थेंबांनी ते सतत न्हालं जात होतं.
विशश्रमे महाबाहुर्द्रष्टुकामः प्रचेतसम्
महाबाहू त्याला प्रचेतसाला पाहायची फार इच्छा होती, म्हणून तो थकला.
मेघगंभिरया वाचा वरुणं वाक्यमब्रवीत्
मेघासारख्या गंभीर आवाजात त्याने वरुणाला असे सांगितले.
तस्मात्स्वरूपधृङ्मह्यं प्रचेतो देहि दर्शनम्
माझ्यासाठी प्रचेतसाचं दर्शन घडव, हे रूपधारी.
न चचाल निजस्थानान्नृप धीरतरस्त्वयम्
राजा, तो अत्यंत स्थिर मनाचा असल्याने आपल्या जागेवरून हलला नाही.
न ददौ दर्शनं तस्मै प्रतिवाच्यं च नाभ्यधात्
त्याने त्याला दर्शन दिलं नाही, आणि काही उत्तरही दिलं नाही.
अत्यन्तमिति कार्यार्थी विदुषा समुपेक्षितम्
आपल्या हेतूवर ठाम असताना, तो ज्ञानी व्यक्तीने पूर्णपणे दुर्लक्ष केला.
चुकोप तमभिप्रेक्ष्य रामः शस्त्रभृतां वरः
हे पाहून, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम रागावला.
निस्तोयमर्णवं कर्तुमियेष रुषितो भृशम्
रागाने भरून, त्याने समुद्राला पाण्याविना करायचं ठरवलं.
ततः प्रणम्य मनसा शर्वं रामो महाद्धनुः
मग राम, मोठ्या धनुष्याचा धारक, मनाने शर्वाला वंदन करू लागला.
अभिमृश्य धनुःश्रेष्ठं सगुणं भृगुसत्तमः
भृगूश्रेष्ठ रामाने आपल्या उत्तम, प्रत्यंचा असलेल्या धनुष्याला स्पर्श केला.
ज्याघोषः शुश्रुवे तस्य दिविस्पृगतिनिष्ठुरः
त्याच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा कठोर आवाज आकाशापर्यंत ऐकू गेला.
ततः सरभसं रामश्चापे कालानलोपमम्
मग रामाने वेगाने आपल्या धनुष्यावर काळाग्नीप्रमाणे अस्त्र ठेवले.
तस्मिन्नस्त्रं महाघोरं भार्गवं वह्निदैवतम्
त्यावर त्याने अग्निदेवतेला समर्पित, भीषण भर्गवास्त्र ठेवले.
ततश्चचाल वसुधा सशैलवनकानना
मग पर्वत, वन आणि उपवनांसह पृथ्वी थरथरू लागली.
संधितास्त्रं भृगुश्रेष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनम्
रागाने डोळे लाल झालेले भृगूश्रेष्ठ रामाने ते अस्त्र बसवले.
सदिग्दाहभ्रपटलैरभवन्संवृता दिशः
दिशा धुराने भरलेल्या ढगांच्या थरांनी आच्छादित झाल्या.
मन्दरश्मिरशीतांशुरभूतसंरक्तमण्डलः
सूर्य आणि शीतल किरणांचा चंद्र, दोघेही रक्तवर्णी दिसू लागले.
किमेतदिति संभ्रान्ता धूमोद्गारातिभीषणम्
धुराचा भयंकर लोट पाहून सगळे घाबरले आणि 'हे काय?' असे विचारू लागले.