स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः
सत्त्वगुणी आणि समदृष्टी असलेले लोक फक्त आपल्या कर्माच्या क्षेत्राबद्दलच बोलतात.
वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः
महेश्वराने प्रारंभी वेदातील शब्दांपासूनच सर्व सृष्टी निर्माण केली.
शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः
रात्रीच्या शेवटी जन्मलेल्यांना तो अजन्मा परमात्मा पुन्हा आपापली कर्मे नेमून देतो.
पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः
मग त्या प्रभूने आपल्या मनाने पाच सृष्टीकर्त्यांची निर्मिती केली.
औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः
रुद्र जेव्हा थकतो, तेव्हा तो पुन्हा पुन्हा औषधी वाढवतो.
त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये
तीन कवटींनीच त्र्यंबक औषधी नष्ट झाल्यावर त्यांना पुन्हा वाढवतो.
गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः
या छंदांना गायत्री, त्रिष्टुप आणि जगती असे ओळखले जाते.
ताभिरेकत्वभूता भिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः
या तिघांच्या एकरूपतेने आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने,
त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः
त्र्यंबक म्हणजे तो यज्ञातील पुरोडाश, म्हणून येथे त्याला त्र्यंबक म्हणतात.
आकृतिः सुरुचे रूपं रुचिः श्रद्धाकरः स्मृतः
आकृती म्हणजे रूप, सुंदरता म्हणजे सुरुचि, तेज म्हणजे रुचि; तो श्रद्धा उत्पन्न करणारा म्हणून ओळखला जातो.
अथास्य सृजतः सर्गं प्रजानां परिवृद्धये
मग, तो सृष्टी करत असताना, सर्व प्राण्यांची वाढ व्हावी म्हणून,
ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगा मिनीम्
त्याने मग अशी बुद्धी निर्माण केली, जी हेतू ठरवायला मदत करते.
रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः
त्याने रज आणि सत्त्व सोडून, आपल्या कर्मानुसार वागले.
तमश्च व्यनुदत्पश्चाद् रजसातु समावृणोत्
नंतर त्याने अंधार दूर केला आणि स्वतःभोवती रज गुंडाळले.
अधर्माचरणा त्तस्य हिंसा शोको व्यजायत
त्याच्या अधर्मामुळे हिंसा आणि दुःख निर्माण झाले.
ततः स भगवानासीत् प्रीतश्चैतं हि शिश्रिये
मग तो भगवंत प्रसन्न झाला आणि तिला आपली म्हणून स्वीकारले.
नारी परमकल्याणी सर्वभूतमनोहरा
ती स्त्री अत्यंत सुंदर होती आणि सर्व प्राण्यांना मोहिनी घालणारी होती.
शतरूपेति सा प्रोक्ता सा प्रोक्तैव पुनः पुनः
तिला शतरूपा असे म्हणतात, आणि पुन्हा पुन्हा तिला हेच नाव दिले जाते.
प्रक्रियायां यथा तुभ्यं त्रेतामध्ये महात्मनः
जशी तुझ्यासाठी त्रेतायुगाच्या मध्यभागी प्रक्रिया झाली, तशीच येथेही झाली.
ततो ऽन्यान्मानसान्पुत्रानात्मनः सदृशो ऽसृजत
मग त्याने स्वतःसारखे इतर मानसपुत्र निर्माण केले.
दक्षमत्रिं वसिष्ठं च निर्ममे मानसान्सुतान्
त्याने दक्ष, अत्री आणि वसिष्ठ हे मानसपुत्र म्हणून उत्पन्न केले.
ब्रह्मा यतात्मकानां तु सर्वेषामात्मयोनिनाम्
ब्रह्मा सर्व संयमी आणि स्वयंभूंचा मूळ आहे.
प्रजापतिं रुचिं चैव पूर्वेषामेव पूर्वजौ
पूर्वजांमध्ये प्रजापती आणि रुचि हे दोघेही सर्वात पहिले होते.
मनसस्तु रुचिर्नाम जज्ञे जो ऽव्यक्तजन्मनः
मनापासून रुचि नावाचा, जो अव्यक्तातून उत्पन्न झाला, तो जन्माला आला.
प्राणाद्दक्षं सृजन्ब्रह्मा चक्षुर्भ्यां तु मरीचिनम्
श्वासापासून ब्रह्माने दक्षाची निर्मिती केली; डोळ्यांपासून मरीचि निर्माण झाला.
शिरसोंगिरसं चैव श्रोत्रादत्रिं तथैव च
डोक्यापासून अंगिरस आणि कानांपासून अत्रि जन्मले.
समानजो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम्
समश्वासातून वसिष्ठ आणि अपानवायूपासून क्रतु निर्माण झाला.
धर्मस्तेषां प्रथमजो देवतानां स्मृतस्तु वै
त्यांच्यात देवतांमध्ये धर्म हा सर्वात पहिला जन्मलेला मानला जातो.
गृहमेधिपुराणास्ते धर्मस्तैः प्राक् प्रवर्त्तितः
हे प्राचीन गृहस्थ होते, आणि धर्म यांच्यामुळे पूर्वी स्थापन झाला.
तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः
त्यांच्यात बारा वंश आहेत, जे दैवी आणि देवगुणांनी युक्त आहेत.