मम क्रोधाग्नि विप्लुष्टाः सागराः पापचेतसः
माझ्या क्रोधाच्या अग्नीने, पापी मनाचे सागर भस्म झाले आहेत.
तस्माद्गतज्वरा देवा लोकाश्चैवाकुतोभयाः
म्हणून, देव आणि लोक सगळे चिंता आणि भीतीपासून मुक्त राहोत.
तद्यूयं निर्भया भूत्वा व्रजध्वं स्वां पुरीं प्रति
म्हणून, तुम्ही सगळे निर्भय व्हा आणि आपल्या नगरीत परत जा.
कपिलेनैवमुक्तास्ते देवाः सर्वे सवासवाः
कपिलाने असं सांगितल्यावर, सर्व देव आणि इंद्र निघून गेले.
एतस्मिन्नन्तरे राजा सगरः पृथिवीपतिः
इतक्यात पृथ्वीचा राजा सगर,
आहृत्य सर्वसंभारान्वसिष्ठानुमते तदा
त्या वेळी वसिष्ठांच्या संमतीने सर्व साहित्य गोळा केलं,
दीक्षां प्रविष्टो नृपतिर्हयसंचारणाय वै
राजाने अश्वमेध यज्ञासाठी दीक्षा घेतली.
संचारयित्वा तुरगं परीत्य पृथिवीतले
घोड्याला पृथ्वीवरून फिरवून, त्याने संपूर्ण पृथ्वी प्रदक्षिणा केली.
ततस्ते पितुरादेशात्तमादाय तुरङ्गमम्
मग वडिलांच्या आज्ञेने त्याने तो घोडा घेतला.
विधिचोदनयैवाश्वः स भूमौ परिवर्तिततः
विधीच्या सांगण्यावरून तो घोडा पृथ्वीवर फिरवला गेला.
पृथिवीभूभुजा तेन पूर्वमेव विनिर्जिता
त्याच्यामुळे पृथ्वीवरील सर्व राजे आधीच जिंकले गेले होते.
ततस्ते राजतनया निस्तोये लवणांबुधौ
मग राजाच्या पुत्रांनी किनारा नसलेल्या खारट समुद्राजवळ
भूतले विविशुर्हृष्टाः परिवार्य तुरङ्गमम्
घोड्याला वेढा घालून, आनंदाने पृथ्वीमध्ये प्रवेश केला.
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धातपादे सगरवरिते ऽश्वमोचनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मांड महापुराणात, वायूने सांगितलेल्या मधल्या भागात, तिसऱ्या उवोद्धात विभागात, सगराच्या कथेत, 'घोड्याची सुटका' नावाचा बावन्नावा अध्याय संपतो.
जहारं तुरगं वायुस्तत्क्षणेन रसातलम्
वायूने तो घोडा पकडून क्षणातच रसातळात नेला.
अनयत्तत्पथा राजन्कपिलस्यान्तिकं मुनेः
त्याने त्या मार्गाने घोडा घेऊन, राजा, कपिल ऋषींच्या जवळ नेला.
परीत्य वसुधां सर्वां प्रमार्गन्तस्तुरगमम्
संपूर्ण पृथ्वी शोधून, घोड्याचा माग काढला.
अपश्यन्तो यज्ञपशुं दुःखं महदवाप्नुवन्
यज्ञासाठीचा प्राणी सापडला नाही, म्हणून त्यांना मोठे दुःख झाले.
दृष्ट्वा प्रणम्य पितरं तस्मै सर्वं न्यवेदयन्
वडिलांना पाहून त्यांनी नमस्कार केला आणि सर्व काही सांगितले.
रक्ष्यमाणो ऽपि पश्यद्भिः केनापि तुरगो हृतः
घोडा पहारा असूनही, कुणीतरी तो घेऊन गेला.
प्रयास्यध्वमधर्मिष्ठाः सर्वे ऽनावृत्तये पुनः
तो म्हणाला, 'सगळ्यांनी, अधार्मिकांनो, पुन्हा कधीही न परतण्यासाठी निघा.'
तुरगेण विना सत्यं नेहाग मनमस्ति वः
'घोड्याशिवाय, खरेच, तुम्हाला इथे परत येता येणार नाही.'
ऊचुर्न दृश्यते ऽद्यापि तुरगः किं प्रकुमह
ते म्हणाले, 'आजही घोडा दिसत नाही; आम्ही काय करावे?'
न चापि दृश्यते वाजी तद्वार्त्तापि न कुत्रचित्
घोडा कुठेच दिसत नाही, त्याची काहीच बातमीही नाही.
विभज्य रवात्वा पातालं विविशाम तुरङ्गमम्
'पृथ्वी विभागून, आपण घोड्यासाठी पाताळात जाऊया.'
निचख्नुर्भूमिमंबोधेस्तटा दारभ्य सर्वतः
त्यांनी समुद्राच्या काठापासून सर्व बाजूंनी पृथ्वी खणायला सुरुवात केली.
चुक्रुशुश्चापि भूतानि दृष्ट्वा तेषां विचेष्टितम्
त्यांच्या अस्वस्थतेकडे पाहून सर्व जीव घाबरून ओरडू लागले.
भूमेर्योजनसाहस्रं योजयामासुरंबुधौ
त्यांनी पृथ्वीचे हजार योजन समुद्रात वाढवले.
चरन्तमश्वं पाताले ददृशुर्नृपनन्दनाः
राजकुमारांनी घोडा पाताळात भटकताना पाहिला.
संतोषाज्जहसुः केचिन्ननृतुश्च मुदान्विताः
काहींनी समाधानाने हसले, तर काहींनी आनंदाने नाचायला सुरुवात केली.