पादतो ऽश्वान्समातङ्गान् रासभान् गवयान्मृगान्
त्याच्या पायांपासून घोडे, हत्ती, गाढवे, गवे आणि हरिण निर्माण झाले.
ओषध्यः फल मूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे
त्याच्या केसांपासून औषधी, फळझाडे आणि कंदमुळे असलेली वनस्पती निर्माण झाल्या.
अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा
या कल्पाच्या सुरुवातीला, त्रेतायुगाच्या प्रारंभी, पूर्वी—
एते ग्राम्याः समृताः सप्त आरण्याः सप्त चापरे
हे सात पाळीव प्राणी मानले जातात आणि आणखी सात वन्य आहेत.
औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः
सहावे म्हणजे जलचर प्राणी आणि सातवे म्हणजे सरपटणारे.
मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते
वन्य प्राण्यांमध्ये माकड सातवे आहे आणि हेच वन्य पशू आहेत.
अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्
त्याच्या तोंडातून सर्वप्रथम अग्निष्टोम यज्ञाची निर्मिती झाली.
बृहत्साम तथोक्तं च दक्षिणात्सो ऽसृजन्मुखात्
त्याच्या दक्षिण तोंडातून बृहद्साम आणि उच्चारले जाणारे शब्द निर्माण झाले.
वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमात्सो ऽसृजन्मखात्
त्याच्या पश्चिम तोंडातून वैरूप्य आणि अतिरात्र यांची निर्मिती झाली.
अनुष्टुभं सवैराजं चतुर्थादसृजन्मुखात्
चौथ्या तोंडातून अनुष्टुभ आणि सवैराज यांची उत्पत्ती झाली.
सृष्ट्वासौ भगवान्देवः पर्जन्यमितिविश्रुतम्
ही सर्व सृष्टी करून, तो भगवंत परजन्य या नावाने प्रसिद्ध झाला.
उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे
त्याच्या अंगांपासून विविध प्रकारची, उच्च-नीच अशी सर्व भुते जन्माला आली.
सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवर्षिपितृमानवान्
सर्वप्रथम त्याने देव, ऋषी, पितर आणि मानव या चार जाती निर्माण केल्या.
सृष्ट्वा यक्षपिशाचांश्च गन्धर्वप्सरसस्तदा
यानंतर त्याने यक्ष, पिशाच, तसेच गंधर्व आणि अप्सरा यांची निर्मिती केली.
अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्
त्याने नाश पावणारे आणि नाश न होणारे, स्थावर आणि जंगम असे दोन्ही प्रकार निर्माण केले.
तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः
ही सर्व सृष्टी पुन्हा पुन्हा निर्माण होऊन, त्याच त्या रूपात परत येते.
तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
त्या गुणांनी युक्त झालेले जीव त्याच स्वरूपात विलीन होतात, म्हणून ते त्यांना प्रिय वाटते.
विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात्स्वयम्
सर्व भुतांच्या कार्यांची विभागणी साक्षात सृष्टीकर्त्यानेच केली.
दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः
काही ज्ञानी लोक त्याला दैवी म्हणतात, तर काही जीवांचे विचार करणारे त्याला स्वभाव असे म्हणतात.
न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः
पण त्यापलीकडे वेगळे अस्तित्व आहे असे कोणीही जाणत नाही.
स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः
सत्त्वगुणी आणि समदृष्टी असलेले लोक फक्त आपल्या कर्माच्या क्षेत्राबद्दलच बोलतात.
वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः
महेश्वराने प्रारंभी वेदातील शब्दांपासूनच सर्व सृष्टी निर्माण केली.
शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः
रात्रीच्या शेवटी जन्मलेल्यांना तो अजन्मा परमात्मा पुन्हा आपापली कर्मे नेमून देतो.
पञ्च कर्तॄन् हि स तदा मनसा व्यसृजत्प्रभुः
मग त्या प्रभूने आपल्या मनाने पाच सृष्टीकर्त्यांची निर्मिती केली.
औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः
रुद्र जेव्हा थकतो, तेव्हा तो पुन्हा पुन्हा औषधी वाढवतो.
त्रिभिरेव कपालैस्तु त्र्यंबकैरोषधीक्षये
तीन कवटींनीच त्र्यंबक औषधी नष्ट झाल्यावर त्यांना पुन्हा वाढवतो.
गायत्रीं चैव त्रिष्टुप् च जगती चैव ताः स्मृताः
या छंदांना गायत्री, त्रिष्टुप आणि जगती असे ओळखले जाते.
ताभिरेकत्वभूता भिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः
या तिघांच्या एकरूपतेने आणि स्वतःच्या सामर्थ्याने,
त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनेह त्र्यंबकःस्मृतः
त्र्यंबक म्हणजे तो यज्ञातील पुरोडाश, म्हणून येथे त्याला त्र्यंबक म्हणतात.
आकृतिः सुरुचे रूपं रुचिः श्रद्धाकरः स्मृतः
आकृती म्हणजे रूप, सुंदरता म्हणजे सुरुचि, तेज म्हणजे रुचि; तो श्रद्धा उत्पन्न करणारा म्हणून ओळखला जातो.