तेषां स्थानान्यशुष्मिं च संस्थिताना मचष्ट सः
या सर्वांत स्थिर झालेल्यांची स्थाने त्याने स्पष्ट केली.
स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्
त्यांच्यासाठी सांगितलेले स्थान हेच गुरूजवळ राहणाऱ्यांचे स्थान आहे.
प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणःक्षयम्
गृहस्थांसाठी प्राजापत्य असे म्हणतात आणि संन्याशांसाठी ब्रह्मात विलीन होणे हे अंतिम स्थान आहे.
स्थानान्याश्रमिणस्तानि ब्रह्मस्थानस्थितानि तु
इतर आश्रमांची स्थानेही ब्रह्माच्या स्थानातच स्थिर आहेत.
पंथानः पितृयानास्तु समृताश्चत्वार एव ते
पितृयात्रेचे चार मार्ग सांगितले आहेत.
तथैव पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते
पितृयात्रेकरिता चंद्र हा द्वार म्हणून ओळखला जातो.
यदा प्रजा ना वर्द्धंत वर्णधर्मसमासिकाः
जेव्हा आपापल्या धर्माचे पालन करणारे जीव वाढत नाहीत,
आत्मनस्तु शरीरेभ्यस्तुल्याश्चैवात्मना तु ताः
त्यांनी स्वतःच्या शरीरातून, स्वतःच्या आत्म्यापासून, स्वतःसारखेच जीव निर्माण केले.
ततो ऽन्यां मानसीं सो ऽथ प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे
मग त्याने मनातून इतर संतती निर्माण करण्यास सुरुवात केली.
धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तानां साधकाश्च याः
धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष आणि उपजीविकेचे साधन साधणारे हेच होते.
युगानुरूपा धर्मेण यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः
ज्यांनी युगानुसार आणि धर्माने या सृष्टीची वाढ केली.
अभिध्याय प्रजा ब्रह्मा नानावीर्याः स्वमानसीः
ब्रह्मदेवाने ध्यान करून आपल्या मनातून विविध प्रकारच्या मानस संतती निर्माण केल्या.
कल्पे ऽतीते पुराण्यासीद्देवाद्यास्तु प्रजा इह
एका मागील कल्पात, येथे देव वगैरे जे पहिले जीव होते, तेच प्रजाजन होते.
मन्वंतरक्रमेणेह कनिष्ठाः प्रथमेन ताः
मन्वंतरांच्या क्रमाने, सुरुवातीला हे जीव सगळ्यात लहान होते.
कुशलाकुशलैः कंदैरक्षीणैस्तैस्तदा युताः
त्या वेळी, हे जीव चांगल्या आणि वाईट अशा दोन्ही प्रकारच्या कृत्यांनी, आणि ती कधीच कमी न होणाऱ्या कृतींनी जोडलेले होते.
देवासुरपितॄंश्चैव यक्षैर्गन्धर्वमानुषैः
देव, असुर, पितर, तसेच यक्ष, गंधर्व आणि माणसे—
आहारार्थं प्रजानां वै विदात्मानो विनिर्ममे
सर्व प्राण्यांच्या पोषणासाठी आत्मज्ञान असलेल्या परमेश्वराने त्यांना निर्माण केले.
तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह
त्या शरीरातून निर्माण झालेल्या परिणामांसह आणि त्याच्या कारणांसह—
ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुषृयम्
मग त्यातून देव, असुर, पितर आणि मनुष्य हे चार प्रकार निर्माण झाले—
युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः
नंतर, एकरूप झालेल्या त्याच्या आत्म्यातून अंधकाराचा एक अंश उत्पन्न झाला.
ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः
मग, त्याच्या खालच्या भागातून, असुर त्याचे पुत्र म्हणून जन्मले.
सृष्टा यया सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपोहत
ज्या शरीरातून देव निर्माण झाले होते, ते शरीर त्याने त्यागले.
सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका
ते शरीर अंधाराने भरलेले असल्यामुळे, ते त्रिविध कालरात्री म्हणून प्रसिद्ध झाले.
सृष्ट्वासुरांस्ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत
असुरांची निर्मिती केल्यानंतर, त्याने दुसरे शरीर धारण केले.
ततस्तां युञ्ज मानस्य प्रियमासीत्प्रभोः किल
मग प्रभूला प्रिय असलेल्या त्या मनातून उत्पन्न झालेल्या रूपाशी त्याने एकरूपता साधली.
यतो ऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्त्तिताः
त्याच्यापासून, जेव्हा तो तेजाने उजळत होता, देव जन्मले म्हणून त्यांना देव असे म्हणतात.
तस्मात्तन्वास्तु दिव्याया जज्ञिरे तेन देवताः
म्हणून त्या दिव्य देहापासून देवता निर्माण झाल्या.
उत्सृष्टा सा तनुस्तेन अहः समभवत्तदा
त्याने ती देह सोडली आणि ती देह दिवस झाला.
देवान्सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत
देवता निर्माण केल्यावर त्याने दुसरे रूप धारण केले.
पितेव मन्यमानस्तान्पुत्रान्प्रध्याय स प्रभुः
त्या सर्वांना आपल्या मुलांसारखे समजून, तो प्रभू वडिलांसारखा त्यांच्यावर मनन करू लागला.