क्षुधाविष्टास्तदा सर्वा जग्मुस्ता वै स्वयम्भुवम्
भूक लागल्यामुळे ते सर्वजण त्या वेळी स्वयंभूंकडे गेले.
ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् ज्ञात्वा तासां मनीषितम्
भगवान स्वयंभू ब्रह्मा यांनी त्यांची इच्छा ओळखली.
ग्रस्ताः पृथिव्या त्वोषध्यो ज्ञात्वा प्रत्यरूहत्पुनः
पृथ्वीने औषधी गिळल्या आहेत हे समजून ब्रह्मांनी त्या पुन्हा प्रकट केल्या.
दुग्धेयं गौस्तदा तेन बीजानि वसुधातले
मग त्यांनी पृथ्वीचे दूध काढले आणि बीजे जमिनीवर पेरली.
ओषध्यः फलपाकाताः क्षणसप्तवशास्तु ताः
फळे पिकल्यावर त्या औषधी सात क्षणांपर्यंत तशाच राहिल्या.
प्रियंगव उदारास्ते कोरदुष्टाः सवामकाः
प्रियंगव, उदार, कोरडुष आणि सवामक हे होते.
हरिकाश्चरकाश्चैव गमः सप्तदश स्मृताः
हरिका, चरक आणि गम असे एकूण सतराजण म्हणून ओळखले जातात.
श्यामाकाश्चैव नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः
श्यामक, नीवार, जर्तिल आणि गवेदुक हेही त्यात आहेत.
ग्रामारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश
गाव आणि जंगलातील या चौदा औषधी म्हणून ओळखल्या जातात.
अफालकृष्टास्ताः सर्वा ग्राम्यारण्यश्चतुर्द्दश
ही सर्व चौदा गावातील व जंगलातील औषधी नांगर न चालवता उगवतात.
मूलैः फलैश्च रोहैश्चगृह्णन्पुष्टाश्च यत्फलम्
मुळे, फळे आणि कोंब यांद्वारे त्यांनी त्या मिळवल्या आणि जे काही फळ मिळाले त्यावर पोसले.
ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह
येथील त्या औषधी ऋतूनुसार फुले आणि फळे घेऊन उत्पन्न झाल्या.
ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह
मग त्यांच्या उपजीविकेसाठी त्यांनी एक मार्ग निर्माण केला.
ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे
त्या वेळेपासून नांगरून पिकणाऱ्या औषधी निर्माण झाल्या.
मर्यादां स्थापयामास ययारक्षत्परस्परम्
एकमेकांचे रक्षण व्हावे म्हणून त्यांनी मर्यादा ठरवल्या.
इतरेषां कृतत्राणान् स्थापयामास क्षत्रियान्
इतरांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांनी क्षत्रियांची नेमणूक केली.
सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः
सत्य, खरी वस्तु आणि शाश्वत हे ब्रह्मदेवाने तुमच्यासाठी स्थिर केले जावोत.
क्रीतानि नाशयंति स्म पृथिव्यां ते व्यवस्थिताः
जे पृथ्वीवर स्थिर झाले होते, त्यांनी मिळवलेली सर्व वस्तू नष्ट केल्या.
सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः
जे सेवा करण्यात आणि धावपळीत आनंद मानत होते.
तेषां कर्माणि धर्मांश्च ब्रह्मा तु व्यदधात्प्रभुः
त्यांच्या सर्व कर्मांना आणि कर्तव्यांना ब्रह्मदेवाने योग्य प्रकारे वाटप केले.
पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्
पुन्हा एकदा, मोहामुळे लोकांनी तो धर्म पाळला नाही.
ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः
ब्रह्मदेवाने सर्व काही जसे आहे तसेच समजून घेतले.
याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्
यज्ञ, अध्यापन, दान आणि दान घेणे ही कामे ब्रह्मदेवाने दिली.
पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ
पशुपालन, व्यापार आणि शेती ही कामे लोकांना दिली.
सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः
पुन्हा एकदा ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांना सर्वसाधारण कर्तव्ये दिली.
कर्माजीवं तु वै दत्त्वा तेषामिह परस्परम्
त्यांना परस्पर कामांद्वारे उपजीविका दिली.
प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्
कृती करणाऱ्या द्विजांचा स्थान प्रजापतींच्या वंशजांसाठी मानले जाते.
वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्
स्वतःच्या कामावर जगणाऱ्या वैश्यांसाठी मारुताचे स्थान आहे.
स्थानान्येतानि वर्णानां योग्याचारवतां सताम्
हे सर्व स्थान योग्य आचार करणाऱ्या आणि सच्च्या लोकांच्या जातींसाठी आहेत.
ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्
नंतर, जाती स्थिर झाल्यावर, त्याने आश्रमांची स्थापना केली.