दत्त्वा मूल्यं गवाश्वाद्यमृषेर्थेनुः प्रगृह्यताम्
गायी, घोडे किंवा इतर संपत्तीचे मोल देऊन, ऋषीची गाय घे.
तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः
तपश्चर्येने संपन्न असणाऱ्यांना रत्न गोळा करण्याची इच्छा कुठे असते?
तस्मात्ते सर्वथा धेनुं याचितः संप्रदास्यति
म्हणून, मागितल्यावर तो नक्कीच तुला ती गाय देईल.
संगृह्य वित्तं विपुलं धेनुं तां प्रतिदास्यति
खूप संपत्ती मिळाल्यावर, तो ती गाय परत देईल.
इति मे वर्त्तते बुद्धिः कथं वा मन्यते भवान्
माझी अशी समजूत आहे; पण आपले काय मत आहे?
दत्त्वा चाभीप्सितं तस्मै तां गामानय मन्त्रिक
त्याला हवे ते देऊन, ती गाय घेऊन ये, मंत्री.
निवृत्य प्रययौ शीघ्रं जमदग्नेरथाश्रमम्
मग तिथून निघून तो पटकन जमदग्नीच्या आश्रमाकडे गेला.
समिदानयनार्थाय रामो ऽपि प्रययौ वनम्
रामही समिधा आणण्यासाठी वनात गेला.
प्रणम्य मुनिशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्
त्या ऋषीमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या ऋषीला वंदन करून त्याने असे शब्द सांगितले.
रत्नभूता च धेनुः सा भुवि दोग्ध्रीष्वनुत्तमा
ती गाय रत्नासारखी होती आणि पृथ्वीवरील सर्वांत उत्तम दूध देणारी होती.
आदाय गोरत्नभूतां धेनुं मे दातुमर्हसि
तू ती रत्नासारखी गाय माझ्याकडे दे, असे तुला योग्य आहे.
राजा वदान्यः स कथं ब्रह्मस्वमभिवाञ्छति
तो उदार राजा ब्राह्मणाचे धन कसे काय इच्छू शकतो?
गवायुतेन तस्मात्त्वं तस्मै तां दातुमर्हसि
म्हणून तू त्याला दहा हजार गायींच्या बदल्यात ती गाय द्यावी.
हविर्धानीं च वै तस्मान्नोत्सहे दातुमञ्जसा
मी ती यज्ञासाठीची गाय सरळपणे देऊ शकत नाही.
देहि धेनुमिमामेकां तत्ते श्रेयो भविष्यति
ही एक गाय दे, त्यामुळे तुझेच भले होईल.
गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः
गुरूने मागितले असताना तुला पुन्हा राजाच्या शब्दांची काय गरज?
यथा बलेन नीतायां तस्यां त्वं किं करिष्यसि
ती गाय बळजबरीने नेली गेली तर तू काय करशील?
विप्रो ऽहं किं करिष्यामि स्वेच्छावितरणं विना
मी ब्राह्मण आहे; माझ्या इच्छेविना मी काय करू शकतो?
प्रसह्य नेतुमारेभे मुनेस्तस्य पयस्विनीम्
त्याने त्या ऋषीच्या दूध देणाऱ्या गायीला जबरदस्तीने नेण्यास सुरुवात केली.
उपोद्धातपादे ऽष्टाविंशतितमो ऽध्यायः
उपोद्घातपादातील अठ्ठाविसावे अध्याय.
ब्रह्मस्वं नापहर्त्तव्यं पुरुषेण विजानता
जाणत्या माणसाने ब्राह्मणाचे धन कधीच घेऊ नये.
आयुर्जाने परिक्षीणं न चेदेतत्करिष्यति
जर तसे केले नाही, तर त्याचे आयुष्य कमी होते.
स्वयं वा यदि सायुच्येद्विनशिष्यति पार्थिवः
स्वतः परत दिल्यास देखील तो राजा नष्ट होईल.
शतायुषोर्ऽजुनादन्यः को न्विच्छति जिजीविषुः
शंभर वर्षे जगणाऱ्या अर्जुनाशिवाय दुसरा कोण जगण्याची इच्छा करतो?
बद्ध्वा तां गां दृढैः पाशैर्विचकर्ष बलान्वितः
त्याने त्या गायीला मजबूत दोऱ्यांनी बांधले आणि जोरात ओढू लागला.
रुरोध तं यथाशक्ति विकर्षन्तं पायस्विनीम्
तो दूध देणाऱ्या गायीला ओढणाऱ्याला आपल्या शक्तीनुसार थांबवू लागला.
जग्राह सुदृढं कण्ठे वाहुभ्यां तां महामुनिः
महामुनीने दोन्ही हातांनी तिच्या गळ्यात घट्ट पकड घेतला.
उत्सारयध्वमित्येनमादिदेश स्वसैनिकान्
त्याने आपल्या सैनिकांना सांगितले, "तिला हाकलून लावा!"
भर्त्राज्ञया प्रसह्यैनं परिवव्रुः समन्ततः
राजाच्या आज्ञेने त्यांनी त्याला जबरदस्तीने सर्व बाजूंनी वेढले.
ते समुत्सारयन् धेनोः सुदूरतरमन्तिकात्
त्यांनी त्या गायीला त्या जागेपासून खूप दूर हाकलले.