अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्
राजाधिराज, जे काही सरावलेले नाही, ते सर्वांसाठीच कठीण असते.
आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः
नक्कीच, तुला तो मोठा सन्मान आणि प्रतिष्ठा मिळाली आहे.
प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत
हसत हसत त्याने पुन्हा त्याला हे शब्द सांगितले.
अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्
ज्याच्या महिमेमुळे संपूर्ण जग अचंबित झाले आहे.
इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने
महामुने, माझे सैनिक येथेच राहू इच्छितात, ते जाऊ इच्छित नाहीत.
ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्
खरंच, ब्रह्मतेज हे नेहमीच अगम्य आणि टिकून असते.
ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्
नक्कीच, जगातील तीन अवस्था योग्य क्रमाने स्थापाव्या लागतात.
गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्
ब्रह्मन्, मी नगरात जाणार आहे; कृपया मला परवानगी द्या.
संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत
त्याचा योग्य सन्मान करून, त्याने उत्तर दिले, 'तसेच होवो.'
सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति
सर्व सैनिकांनी वेढलेला तो नगराकडे निघाला.
अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी
वा! त्याच्या तपश्चर्येचे फळ जगाला अचंबित करणारे आहे.
किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया
मला या संपूर्ण राज्याचा किंवा मोठ्या योगसंपत्तीचाही काय उपयोग?
अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि
तीच्या कृपेनेच, स्वर्गात राहणाऱ्यांनाही मिळणारी समृद्धी निर्माण झाली आहे, यात शंका नाही.
अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्
माझी लायकी या गायीच्या सोळाव्या भागालाही नाही, असं मला वाटतं.
चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा
त्या वेळी चाणक्याने हात जोडून चंद्रगुप्ताला म्हणाले.
रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव
संरक्षित राज्य किंवा सुरक्षित नगर मिळालं तरी त्याचा तुला काय उपयोग?
वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो
राजा, तुझं राज्य आता रिकामं झालं आहे; त्यातलं अर्धंसुद्धा उरलेलं नाही.
भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः
राजवाडे सुंदर आहेत आणि स्त्रियाही तितक्याच आकर्षक आहेत.
धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम
पण माझ्या डोळ्यांसमोर, हे सर्व एका क्षणात त्या गायीमध्ये विलीन झालं.
एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्
ज्याच्याकडे असा प्रभाव आहे, त्याच्यासाठी काहीच कठीण नाही.
यदि ते ऽनुमतं कृत्यमाख्येयमनुजीविभिः
जर हे कृत्य तुला मान्य असेल, तर तुझे सेवक ते सांगू शकतात.
ब्रह्मस्वं नापहर्तव्यमिति मे शङ्कते मनः
माझ्या मनात शंका येते की, ब्राह्मणाचं धन घेणं योग्य नाही.
गर्गो मतिमतां श्रेष्ठो गर्हयन्निव भूपते
राजा, बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेले गर्ग, जणू काही तिरस्कार करत असल्यासारखे म्हणाले,
ब्रह्मस्वसदृशं लोके दुर्जरं नेह विद्यते
या जगात ब्राह्मणाच्या धनासारखं सहन करायला कठीण दुसरं काहीच नाही.
कुलं समूलं दहति ब्रह्मस्वारणिपावकः
ब्राह्मणाच्या धनाचा अग्नी संपूर्ण कुटुंबाला मुळासकट जाळून टाकतो.
पुत्रपौत्रान्तफलदं विपाककटु पार्थिव
हे, राजा, हे कृत्य मुलं आणि नातवंडांपर्यंत दुःखद परिणाम देणारं आहे.
किन्नामासन्न कुरुते नेत्रास द्विप्रलोभितम्
दुसऱ्याच्या संपत्तीच्या लोभाने ज्याचे डोळे झाकले जातात, त्याच्याजवळ काय येत नाही?
आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति
घेण्याचा विचार करताच तो ब्राह्मणांच्या संपत्तीची इच्छा धरतो.
मा कृथास्तद्धि लोकेषु यशोहानिकरं तव
असं करू नकोस, कारण त्यामुळे लोकांत तुझं नाव खराब होईल.
यशांशि कर्मणानेन संप्रतं माव्यनीवशः
या कृतीमुळे आता तुझ्या कीर्तीचा वाटा नष्ट करू नकोस.