निद्रया लं महाबुद्धे प्रतिवुध्यस्व सांप्रतम्
हे महाबुद्धी, आता झोप सोड आणि या क्षणी जागा हो.
क्षीराब्दौ शेषशयनाद्यथापङ्कजलोचनः
जसा कमळासारख्या डोळ्यांचा तो क्षीरसागरातील शेषनागावरून उठतो—
चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः
त्याने पूर्ण लक्षपूर्वक विजय आणि शुभतेची सर्व कृत्ये केली.
कृत्वा दूर्वाञ्जनादर्शमङ्गल्यालम्बनानि च
त्याने दुर्वा, काळा काजळ, आरसा आणि इतर शुभ वस्तू अर्पण केल्या.
निष्क्रम्य च पुरात्तस्मादुपतस्थे च भास्करम्
तो त्या नगरातून बाहेर पडला आणि सूर्याजवळ गेला.
रचिताञ्जलयो राजन्नेमुश्च नृपसत्तमम्
राजा, त्यांनी दोन्ही हात जोडून त्या श्रेष्ठ राजाला वंदन केले.
ननाम पादयोस्तस्य किरीटेनार्कवर्चसा
त्याने त्याच्या पायांवर वाकून नमस्कार केला, त्याचे मुकुट सूर्याच्या तेजाने चमकत होते.
प्रश्रयावनतं साम्ना तमुवाचास्यतामिति
तो नम्रतेने वाकला आणि गोड शब्दात म्हणाला, 'कृपया बसा.'
उवाच रजनी व्युष्टा सुखेन तव किं नृप
तो म्हणाला, 'रात्र संपली आहे; राजा, तुला सर्व काही ठीक आहे ना?'
शक्यं मृगसधर्माणां येन केनापि वर्त्तितुम्
ज्यांचे जीवन जनावरांसारखे आहे, त्यांना कोणत्याही प्रकारे जगता येते.
अनभ्यस्तं हि राजेन्द्र ननु सर्वं हि दुष्करम्
राजाधिराज, जे काही सरावलेले नाही, ते सर्वांसाठीच कठीण असते.
आप्तस्तु भवतो नूनं सा गौरवसमुन्नतिः
नक्कीच, तुला तो मोठा सन्मान आणि प्रतिष्ठा मिळाली आहे.
प्रहसन्निव तं भूयो वचनं प्रत्यभाषत
हसत हसत त्याने पुन्हा त्याला हे शब्द सांगितले.
अस्माभिमहिमा येन विस्मितं सकलं जगत्
ज्याच्या महिमेमुळे संपूर्ण जग अचंबित झाले आहे.
इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने
महामुने, माझे सैनिक येथेच राहू इच्छितात, ते जाऊ इच्छित नाहीत.
ध्रियन्ते सर्वदा नूनमचिन्त्यं ब्रह्मवर्चसम्
खरंच, ब्रह्मतेज हे नेहमीच अगम्य आणि टिकून असते.
ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्
नक्कीच, जगातील तीन अवस्था योग्य क्रमाने स्थापाव्या लागतात.
गमिष्यामि पुरीं ब्रह्मन्ननुजानातु मां भवान्
ब्रह्मन्, मी नगरात जाणार आहे; कृपया मला परवानगी द्या.
संभावयित्वा नितरां तथेति प्रत्यभाषत
त्याचा योग्य सन्मान करून, त्याने उत्तर दिले, 'तसेच होवो.'
सैन्यैः परिवृतः सर्वैः संप्रतस्थे पुरीं प्रति
सर्व सैनिकांनी वेढलेला तो नगराकडे निघाला.
अहो ऽस्य तपसः सिद्धिर्लोक विस्मयदायिनी
वा! त्याच्या तपश्चर्येचे फळ जगाला अचंबित करणारे आहे.
किं मे सकलराज्येन योगर्द्ध्या वाप्यनल्पया
मला या संपूर्ण राज्याचा किंवा मोठ्या योगसंपत्तीचाही काय उपयोग?
अनयोत्पादिता नूनं संपत्स्वर्गसदामपि
तीच्या कृपेनेच, स्वर्गात राहणाऱ्यांनाही मिळणारी समृद्धी निर्माण झाली आहे, यात शंका नाही.
अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्
माझी लायकी या गायीच्या सोळाव्या भागालाही नाही, असं मला वाटतं.
चन्द्रगुप्तो ऽब्रवीन्मन्त्री कृताञ्जलि पुटस्तदा
त्या वेळी चाणक्याने हात जोडून चंद्रगुप्ताला म्हणाले.
रक्षितेन च राज्येन पुर्या वा किं फलं तव
संरक्षित राज्य किंवा सुरक्षित नगर मिळालं तरी त्याचा तुला काय उपयोग?
वर्त्तते नार्द्धमपि ते राज्यं शून्यं तव प्रभो
राजा, तुझं राज्य आता रिकामं झालं आहे; त्यातलं अर्धंसुद्धा उरलेलं नाही.
भवनानि मनोज्ञानि मनोज्ञाश्च तथा स्त्रियः
राजवाडे सुंदर आहेत आणि स्त्रियाही तितक्याच आकर्षक आहेत.
धेनो तस्यां क्षणेनैव विलीनं पश्यतो मम
पण माझ्या डोळ्यांसमोर, हे सर्व एका क्षणात त्या गायीमध्ये विलीन झालं.
एवंप्रभावा सा यस्य तस्य किं दुर्लं भवेत्
ज्याच्याकडे असा प्रभाव आहे, त्याच्यासाठी काहीच कठीण नाही.