विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च
ब्राह्मण, इतर जाती, रथी, सारथी आणि मागध देशातील गायक, कवी यांच्यासाठीही घरांची सोय होती.
महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्
श्रीमंत आणि सज्जनांनी बांधलेल्या, मोठ्या संपत्तीने सजलेल्या आणि उजळलेल्या गणिकांच्या देखण्या घरांनी ती नगरी नटली होती.
चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः
रंगीत ध्वज, पताका आणि शुभ्र कापडांनी सजवलेल्या उंच मंडपांनी ती नगरी शोभली होती.
नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः
अनेक रमणीय तलाव, विहिरी आणि सरोवरे, विविध नादांनी गूंजणारी आणि पाण्याने भरलेली, त्या नगरीत होती.
पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः
नगरीच्या कडेला लावलेली नाग, केतकी, पunnाग आणि चंपकाची सुंदर बागा, जिथे पक्षी वावरत असत, त्या नगरीला शोभा आणत होत्या.
संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः
सर्व बाजूंनी विलोभनीय बागांनी वेढलेली, जगात विस्मय वाटावा असा तिचा देखावा होता.
इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र
राजा, अशी ती नगरी देव आणि असुरांनाही मोहवणारी, स्पष्टपणे मानवी समृद्धीने उजळून निघाली होती.
ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्
हे जाणून, श्रेष्ठ ऋषींनी द्विज आणि गायींच्या दानाने सुंदर स्वागताची तयारी केली.
गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे
मुनिपुत्राने झटकन नगराधिपतीजवळ जाऊन, अत्यंत नम्रतेने त्याला असे सांगितले.
राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्
मग त्या श्रेष्ठ ऋषीने परवानगी दिल्यावर, राजा आपल्या साठी तयार केलेल्या सुंदर नगरीत प्रवेशला.
अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः
आत शिरल्यावर, त्या राजश्रेष्ठाने सर्व लोकांना मोहून टाकणारी नगराची समृद्धी पाहिली.
गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः
तो चालत असताना, त्याची मूर्ती देवांगनांच्या नजरेला आनंद देणारी, सिंहासारखी तेजस्वी आणि आकर्षक दिसत होती.
तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः
राजमार्गावरून जात असताना, सर्व बाजूंनी नगरातील स्त्रियांनी त्याच्यावर चंदनमिश्रित पाण्याची शिंपण केली.
अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः
आलेल्याचे स्वागत करण्यासाठी उत्सुक असलेल्या नगरवधूंनी, आपल्या कमलासारख्या हातातून शुद्ध लाह्यांचा वर्षाव केला.
तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः
तेथे त्या नगरातील स्त्रियांनी प्रत्येक पावलावर काजळ, मौल्यवान रत्ने आणि उत्तम मोत्यांचा वर्षाव केला.
ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्
त्याने ब्राह्मी तपश्चर्येची तेजस्विता, उदात्त मंडळी आणि या जगात दुर्मिळ व मनोहारी अशी शोभा पाहिली.
मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्
हैहयराजाने मनात विचार केला की, अशी राजस समृद्धी पृथ्वीवर मिळणे फारच दुर्मिळ आहे.
मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः
शहराच्या मध्यभागी, मुख्य पुरोहित व मंत्र्यांसह, राजाने नगरवासीयांनी साठवलेली संपत्ती पाहिली.
राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व
मग, राजन, येथे तू तुझ्या सेवकांसह, श्रेष्ठ ऋषींनी केलेली तुला योग्य अशी पूजा स्वीकार.
पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्
नगरातील लोक विविध स्वागतार्ह वस्तू हातात घेऊन, आनंदाने सर्व बाजूंनी जोडलेल्या हातांनी त्याचे स्वागत करू लागले.
कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि
राजा हळूहळू एकामागून एक, तीन आतल्या अंगणांतून, काळजीने उभ्या असलेल्या सेवकांच्या मधून पुढे गेला.
तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः
तेथे नगरवधूंनी दिवे, आरसे, सुगंधी फुले, दुर्वा, अक्षता आणि इतर मंगल वस्तूंनी जागा सजवली.
ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्
त्या स्त्रियांनी ते ठिकाण वेगाने सजवले, विविध रत्नांच्या आणि मौल्यवान दगडांच्या जाळ्यांनी ते झळाळून गेले.
तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः
त्या घरात, राजा आणि त्याच्या राणीसमूहाला त्वरित बसवून, विविध स्वागतार्ह वस्तूंनी त्यांचा सन्मान केला गेला.
तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्
तेथे, हैहयराजाने आपल्या परंपरेनुसार सर्व दिवसभरातील नेहमीची कृत्ये पूर्ण करून, आपल्या इच्छेप्रमाणे वागले.
कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्
दिवसाच्या शेवटी योग्य ते विधी करून, राजा आपल्या मंत्र्यांसह सर्व बाजूंनी निघून गेला.
तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः
तेथे, सिंहासनावर बसून, राजाला शेकडो मुख्य पुरोहित, मंत्री आणि राज्यातील प्रमुख लोकांनी आदराने वेढले होते.
ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः
नंतर, बराच वेळ, विविध वाद्यांचे सूर, करमणुकीचे कार्यक्रम, नृत्य, देखावे, हास्य आणि गप्पा रंगल्या.
इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः
अशा प्रकारे, सभेचा अधिपती अर्ध्या रात्रीपर्यंत अनेक प्रकारच्या आनंद आणि सुखांचा मनमुराद आस्वाद घेत होता.
तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु
त्या राजाच्या सैन्याने, आपल्या सामर्थ्य, शौर्य आणि कीर्तीला साजेसा असा मोठेपणा राखत, आपापल्या निवासस्थानी विश्रांती घेतली.