द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा
त्या द्वंद्वांनी त्रस्त होऊन लोक ओरडले किंवा स्वतःला झाकून घेतलं.
पूर्व निकामचारास्ते ह्यनिकेता यथाभवन्
पूर्वी जसे मनमुराद फिरत होते, तसेच ते पुन्हा घर नसलेले झाले.
मधुधुन्वत्सु निष्ठेषु पर्वतेषु नदीषु च
मधाने भरलेल्या डोंगरांवर, पर्वतांवर आणि नद्यांवर ते राहू लागले.
यथाजोषं यथाकामं समेषु विषमेषु च
सपाट किंवा उंचसखल जागी, आपल्या इच्छेनुसार ते वावरू लागले.
ततस्तान्निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च
मग त्यांनी गावं आणि नगरं उभारली.
तेषामायामविष्कंभाः सन्निवेशांतराणि च
त्यांची लांबी, रुंदी आणि आतील मांडणी ठरवली.
मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे
तेव्हापासून त्यांनी मापं आणि प्रमाणं ठरवली.
दश त्वंगुलपर्वाणि प्रादेश इति संज्ञितः
दहा बोटांच्या जुळणीला 'प्रादेश' असं म्हणतात.
तालः स्मृतो मध्यमया गोकर्णश्चाप्यनामया
'ताल' हे मध्यम माप आहे आणि 'गोकर्ण' हे सर्वात लहान माप आहे.
रत्निरंगुलपर्वाणि संख्यया त्वेकविशतिः
'रत्नि' म्हणजे एकवीस बोटांच्या जुळणीचं माप.
किष्कुः स्मृतो द्विरत्निस्तु द्विचत्वारिंशदंगुलः
'किष्कु' म्हणजे दोन रत्नि, म्हणजे बेचाळीस बोटांच्या जुळणीचं माप.
धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा
दोन हजार धनुष्य यांना 'गव्यूति' म्हणतात, तेव्हापासून हे माप ठरलं.
एतेन योजनेनेह सन्निवेशास्ततः कृताः
या पद्धतीने इथल्या वसाहती उभारल्या गेल्या.
चतुर्थ कृतिमं दुग तस्य वक्ष्यामि निर्णयम्
आता मी चौथ्या कृत्रिम किल्ल्याचा निर्णय सांगतो.
रुचकः प्रतिकद्वारं कुमारीपुरमेव च
प्रत्येक दरवाजाजवळ रुचक आणि कुमारिपूर आहे.
हस्तस्रोतो दशश्रेष्ठो नवहस्तोष्ट एव च
हस्तस्रोत हा दहामधला उत्तम आहे, आणि नवहस्त हा आठांपैकी आहे.
त्रिविधानां च दुर्गाणां पर्वतोदकधन्विनाम्
तीन प्रकारच्या किल्ल्यांमध्ये—डोंगर, पाणी आणि धनुष्याच्या आकाराचे.
योजनादर्द्धविष्कम्भमष्टभागाधिकायतम्
त्याचा व्यास अर्धे योजन आहे, आणि लांबीला आठव्या भागाने जास्त आहे.
छिन्नकर्णविकर्णं च व्यजनाकृतिसंस्थितम्
त्याचा आकार वाऱ्याच्या पंख्यासारखा असून, कान तुटलेले किंवा वाकडे आहेत.
चतुरस्रयुतं दिव्यं प्रशस्तं तैः पुरं कृतम्
त्यांनी एक चौरस, दिव्य आणि प्रशंसनीय नगर बांधले.
अत्र मध्यं प्रशंसंति ह्रस्वं काष्ठविवर्ज्जितम्
इथे मधला भाग लहान आणि लाकडाशिवाय असल्यामुळे त्याची स्तुती केली जाते.
नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः
नगराच्या अर्ध्या व्यासाएवढे खेडे, आणि त्याच्या वर पान आहे.
द्विक्रोशः परमा सीमा क्षेत्रसीमा चतुर्द्धनुः
सर्वात शेवटची सीमा दोन क्रोश आहे; शेताची सीमा चार धनुष्य आहे.
विंशद्धनुर्ग्राममार्गः सीमामार्गो दशैव तु
गावाचा रस्ता वीस धनुष्यांचा आहे; सीमारेषेचा रस्ता दहा धनुष्यांचा आहे.
नृवाजिरथनागानामसंबाधस्तु संचरः
माणसे, घोडे, रथ आणि हत्ती यांना मोकळा मार्ग आहे.
त्रिका रथ्योपरथ्याः स्युर्द्विका श्चाप्युपरत्यकाः
तीन मुख्य रस्ते आणि उपरस्ते आहेत; दोन दुय्यम गल्ल्या आहेत.
धृतिमार्गस्तूर्द्धषष्ठं क्रमशः पदिकः स्मृतः
धैर्याचा मार्ग सलग साठ-सहा आहे; पायी चालण्याचा मार्ग तसाच मानला जातो.
कृतेषु तेषु स्थानेषु पुनर्गेहगृहाणि वै
ही ठिकाणे तयार झाल्यावर मग पुन्हा घरांची आणि वास्तव्याची उभारणी होते.
तथा कर्तुं समारब्धाश्चिंतयित्वा पुनः पुनः
अशा प्रकारे बांधकाम सुरू करून त्यांनी वारंवार विचार केला आणि योजना आखली.
अत ऊर्द्ध गताश्चान्या एवं तिर्यग्गताः परा
यानंतर इतर काही पुढे गेले आणि काही आडवे गेले.