स्वहस्तेन कथं राम मातरं कृत्तवानसि
राम, स्वतःच्या हाताने आईला कशी छाटलीस?
त्वं पुनर्धार्मिको भूत्वा कामतो ऽन्यान्विनिन्दसि
पुन्हा धर्मात्मा झाल्यावर तू मनमानीने दुसऱ्यांवर टीका करतोस.
अपर्याप्तमहं नन्यं परं दोषविमर्शनाम्
मीच अपुरा आहे, दुसरा कोणी नाही; मीच इतरांचे दोष शोधतो.
तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्
मग, तुला हवे असेल तर, मनाशी विचार करून मला दोष दे किंवा निंदा कर.
क्रियते प्राणिहननं निजधर्मतया मया
प्राण घेणे हे मी माझ्या कर्तव्याप्रमाणे करतो.
वर्त्तामि सापि मे वृत्तिर्विधात्रा विहिता पुरा
माझी ती वागणूकही सृष्टीकर्त्याने पूर्वीच ठरवली आहे.
हनिष्ये चेत्तदधिकं तर्हि युज्येयमेनसा
जर मी त्यापेक्षा जास्त हत्या केली, तरच मला पाप लागेल.
तदेतत्संप्रधार्य त्वं निन्दवा मां प्रशंस वा
म्हणून हे सर्व विचार करून, मला दोष द्यावा किंवा स्तुती करावी, तुझ्या इच्छेप्रमाणे कर.
तदेव तेन कर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन
त्याने तेच करावं, जरी कोणत्याही प्रकारे अडचण आली तरी.
अहं तु सर्वभावेन मित्रादिभरणे रतः
मी मात्र सर्व मनाने मित्र व इतरांचा सांभाळ करण्यात रमलो आहे.
भूत्वा तु धार्मिकस्त्वं तु तपश्चर्तुमिहागतः
धार्मिक होऊन तू इथे तप करण्यासाठी आला आहेस.
यथाजिह्वं भवेन्नात्र वचसापि समीहितुम्
जशी जीभ वळते तशीच वाणी असावी; इथे बोलणेसुद्धा आवरणं कठीण आहे.
तस्मादलं ते तपसा निष्फलेन भृगूद्वह
म्हणून, भृगूश्रेष्ठा, तुझे निष्फळ तप पुरे झाले.
याहि राम त्वमन्यत्र यत्र वा न विदुर्जनाः
राम, तू दुसरीकडे जा, जिथे लोक तुला ओळखत नाहीत.
निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्
मनात खोल विचार करून, तो आश्चर्याने त्याला म्हणाला.
इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव
इंद्राच्या तेजामुळे तुझे रूप ओळखता येत नाही.
सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा
सर्वज्ञ असलेल्या तुझी वाणी अतिशय मनमोहक ऐकू येते.
ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः
ईशान, सूर्य, ब्रह्मा, वायू, सोम, गुरु, गुह—
अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे
तुझ्या तेजामुळे तुझा जन्म माझ्या मनात शंका निर्माण करतो.
को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः
हे रूप घेऊन माझ्याजवळ आलेला तू कोण आहेस, सांग.
परमात्मात्मसंभूतिरात्मारामः सनातनः
परमात्मा, स्वयंभू, आत्माराम, सनातन—
वपुषानेन संयुक्ते भवान्भवितुमर्हति
हे रूप घेऊन तू त्यास पात्र आहेस.
जात्यर्थसौष्ठवोपेता वाणी चौदार्यशालिनी
तुझी वाणी जन्म, अर्थ आणि उदारतेने युक्त आहे.
प्रत्यक्षतामुपगतो संदेहो ऽस्मत्परीक्षया
माझ्या तपासणीमुळे शंका प्रत्यक्ष डोळ्यांसमोर आली आहे.
तस्मात्तुभ्यं नमस्तस्मै सुरुपं संप्रदर्शय
म्हणून तुला नमस्कार, मला तुझे खरे रूप दाखव.
ममानेकविधा शङ्कामुच्येत येन मानसी
ज्यामुळे माझ्या मनातील अनेक प्रकारच्या शंका दूर होतील.
प्रणाशय स्वरूपस्य ग्रहणादेव केवलम्
स्वतःच्या स्वरूपाचा नाश फक्त त्याच्या पकडीत येण्यानेच होतो.
कस्त्वं मे दर्शयात्मानं बद्धो ऽयं ते मयाञ्जलिः
तू कोण आहेस? मला आपले खरे रूप दाखव. मी हात जोडून तुझ्यासमोर उभा आहे.
उपविश्य ततो भूमौ ध्यानमास्ते समाहितः
मग तो जमिनीवर बसला आणि एकाग्र मनाने ध्यान करीत राहिला.
निरुद्धप्राणसंचारो दध्यौ चिरमुदारधीः
श्वासाचा प्रवाह रोखून, त्या उदार मनाच्या पुरुषाने खूप वेळ ध्यान केले.