घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः
खोट्या वागणुकीने केलेल्या कर्मांनी शंकर कधीच संतुष्ट होत नाहीत.
प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते
अज्ञानी माणूस, तुझ्याशिवाय कोण झळकू शकतो, मंदबुद्धी?
संपूज्य पूजकविद्धौ शंभोस्तव च संगमः
नियमाप्रमाणे योग्य रीतीने पूजा केल्यास पूजकाला शंभूशी एकरूपता मिळते.
संपूजको ऽपि तस्य त्वं योग्यो नात्र विचारणा
तू देखील त्याचा पूजक व्हायला योग्य आहेस, यात काहीच शंका नाही.
शिरश्छित्त्वा पुनः शंभुर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान्
डोके छाटल्यावर शंभूवर पुन्हा ब्रह्महत्येचा दोष आला.
उपदिष्टो ऽसि तत्कर्तुं नोचेदेवं कथं कृथाः
हे करायला तुला सांगितलं होतं; असं नसतं तर मग असं कसं केलंस?
तपः सिद्धिरनुप्राप्ता कोलेनाल्पीयसा मुने
मुनी, लहान कोलाने तपश्चर्येची सिद्धी मिळवली.
तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे
तपश्चर्येच्या नावाखाली तू एकाकी, घनदाट अरण्यात जातोस.
तपश्चरसि नानेन तपसा तत्प्रणश्यति
तू तपश्चर्या करतोस, पण या तपाने तो पाप नाही नष्ट होत.
मातृद्रुहामवेहि त्वं न क्वचित्किल निष्कृतिः
आईला दुखावणाऱ्याला कुठेही काहीच प्रायश्चित्त नाही, हे जाणून ठेव.
स्वहस्तेन कथं राम मातरं कृत्तवानसि
राम, स्वतःच्या हाताने आईला कशी छाटलीस?
त्वं पुनर्धार्मिको भूत्वा कामतो ऽन्यान्विनिन्दसि
पुन्हा धर्मात्मा झाल्यावर तू मनमानीने दुसऱ्यांवर टीका करतोस.
अपर्याप्तमहं नन्यं परं दोषविमर्शनाम्
मीच अपुरा आहे, दुसरा कोणी नाही; मीच इतरांचे दोष शोधतो.
तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्
मग, तुला हवे असेल तर, मनाशी विचार करून मला दोष दे किंवा निंदा कर.
क्रियते प्राणिहननं निजधर्मतया मया
प्राण घेणे हे मी माझ्या कर्तव्याप्रमाणे करतो.
वर्त्तामि सापि मे वृत्तिर्विधात्रा विहिता पुरा
माझी ती वागणूकही सृष्टीकर्त्याने पूर्वीच ठरवली आहे.
हनिष्ये चेत्तदधिकं तर्हि युज्येयमेनसा
जर मी त्यापेक्षा जास्त हत्या केली, तरच मला पाप लागेल.
तदेतत्संप्रधार्य त्वं निन्दवा मां प्रशंस वा
म्हणून हे सर्व विचार करून, मला दोष द्यावा किंवा स्तुती करावी, तुझ्या इच्छेप्रमाणे कर.
तदेव तेन कर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन
त्याने तेच करावं, जरी कोणत्याही प्रकारे अडचण आली तरी.
अहं तु सर्वभावेन मित्रादिभरणे रतः
मी मात्र सर्व मनाने मित्र व इतरांचा सांभाळ करण्यात रमलो आहे.
भूत्वा तु धार्मिकस्त्वं तु तपश्चर्तुमिहागतः
धार्मिक होऊन तू इथे तप करण्यासाठी आला आहेस.
यथाजिह्वं भवेन्नात्र वचसापि समीहितुम्
जशी जीभ वळते तशीच वाणी असावी; इथे बोलणेसुद्धा आवरणं कठीण आहे.
तस्मादलं ते तपसा निष्फलेन भृगूद्वह
म्हणून, भृगूश्रेष्ठा, तुझे निष्फळ तप पुरे झाले.
याहि राम त्वमन्यत्र यत्र वा न विदुर्जनाः
राम, तू दुसरीकडे जा, जिथे लोक तुला ओळखत नाहीत.
निरूप्य मनसा भूयस्तमुवाचाभिविस्मितम्
मनात खोल विचार करून, तो आश्चर्याने त्याला म्हणाला.
इन्द्रस्येवानुभावेन वपुरालक्ष्यते तव
इंद्राच्या तेजामुळे तुझे रूप ओळखता येत नाही.
सर्वज्ञस्यैव ते वाणी श्रूयते ऽतिमनोहरा
सर्वज्ञ असलेल्या तुझी वाणी अतिशय मनमोहक ऐकू येते.
ईशानस्तपनो ब्रह्मा वायुः सोमो गुरुर्गुहः
ईशान, सूर्य, ब्रह्मा, वायू, सोम, गुरु, गुह—
अनुभावेन जातिस्ते हृदिशङ्कां तनोति मे
तुझ्या तेजामुळे तुझा जन्म माझ्या मनात शंका निर्माण करतो.
को वा त्वं वपुषानेन ब्रूहि मां समुपागतः
हे रूप घेऊन माझ्याजवळ आलेला तू कोण आहेस, सांग.