उवाच रोषताम्राक्षस्ताम्राक्षमिदमुत्तरम्
रागाने डोळे लाल झालेले ताम्राक्षाने ताम्राक्षाला हे उत्तर दिले.
परिगर्हयसे येन कृतघ्नस्येव कांप्रतम्
कांप्रत, तू मला कृतघ्न असल्यासारखे का दोष देतोस?
अनागस्कारिणं दान्तं को ऽवमन्येत नामतः
जो माणूस कधीही चुकीचं वागत नाही आणि आपला संयम राखतो, त्याला नावानं सुद्धा कमी लेखणार कोण आहे?
दर्शनं सह संवासः संभाषणमथापि च
एकत्र राहणं, बोलणं, आणि अगदी संवाद साधणं—
स्वसंश्रयं परित्यज्य क्वाहं यास्ये बुभुक्षितः
माझ्या स्वतःच्या आश्रयाला सोडून, मी उपाशी असताना कुठे जाऊ?
इतो ऽन्यस्मिन् गामिष्यामि दूरे नाहं विशेषतः
इथून दुसरीकडे मी जाईन; मी इथे राहणार नाही, विशेषतः दूर नाहीच.
नाहं चालयितुं शक्यः स्थानादस्मात्कथञ्चन
मला कोणत्याही प्रकारे या जागेवरून हलवता येणार नाही.
तमुवाच पुनर्वाक्यमिदं राजन्भृगूद्वहः
तेव्हा भृगूंच्या श्रेष्ठाने राजाला पुन्हा असे शब्द सांगितले:
खलकर्मरता नित्यं धिक्कृता सर्वजन्तुभिः
जो नेहमी वाईट कृत्यांत मग्न असतो, त्याला सर्व प्राणी तुच्छ समजतात.
स कथं न परित्याज्यः सुजनैः स्यात्तु दुर्मते
अशा माणसाला सज्जनांनी सोडून द्यावं नाही का, अरे मूर्खा?
शीघ्रमस्माद्व्रजान्यत्र नात्र कार्या विचारणा
लवकर इथून दुसरीकडे निघून जा; विचार करण्याची काहीच गरज नाही.
यथा त्वं कण्टकादीनामसहिष्णुतया व्यथाम्
जसं काटे वगैरे तुला सहन होत नाहीत म्हणून तुला वेदना होतात—
व्यथा चाभिहतानां तु विद्यते भवतो ऽन्यथा
ज्यांना मार लागतो त्यांना वेदना होतातच, पण तुझं मात्र वेगळंच आहे.
एतद्विरुद्धाचरणान्नित्यं सद्भिर्विगर्हितः
अशा विरुद्ध वागण्यामुळे तू नेहमी सज्जनांकडून निंदेला पात्र होतोस.
हनिष्यसि कथं सत्सुनाप्नोषि वचनीयताम्
तू सज्जनांना कसा त्रास देणार? तुला बोलण्याचा अधिकारही नाही.
त्वया मे कृत्यदोषस्य हानिश्च न भविष्यति
माझ्या कृत्यांच्या पुण्याला तुझ्यामुळे काहीही हानी होणार नाही.
अपसर्पणताबुद्धिमहमुत्पादये स्फुटम्
मी स्पष्टपणे मागे हटण्याचा निश्चय करतो.
विरुद्धाचरणो नित्यं धर्मद्रिष् को लभेच्च शाम्
जो नेहमी धर्माच्या विरुद्ध वागतो, त्याला कधीच शांती मिळू शकते का?
उवाच संक्रुद्ध इव व्याधरूपी पिनाकधृक्
मग पिनाकधारी, व्याघ्राच्या रूपात, रागावल्यासारखा बोलला:
कुतस्त्वं प्रथमो ज्ञानी कुतः शंभुः कुतस्तपः
तू कसा पहिल्या क्रमांकाचा ज्ञानी? शंभू कसा? तुझे तप कुठून आले?
घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः
खोट्या वागणुकीने केलेल्या कर्मांनी शंकर कधीच संतुष्ट होत नाहीत.
प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते
अज्ञानी माणूस, तुझ्याशिवाय कोण झळकू शकतो, मंदबुद्धी?
संपूज्य पूजकविद्धौ शंभोस्तव च संगमः
नियमाप्रमाणे योग्य रीतीने पूजा केल्यास पूजकाला शंभूशी एकरूपता मिळते.
संपूजको ऽपि तस्य त्वं योग्यो नात्र विचारणा
तू देखील त्याचा पूजक व्हायला योग्य आहेस, यात काहीच शंका नाही.
शिरश्छित्त्वा पुनः शंभुर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान्
डोके छाटल्यावर शंभूवर पुन्हा ब्रह्महत्येचा दोष आला.
उपदिष्टो ऽसि तत्कर्तुं नोचेदेवं कथं कृथाः
हे करायला तुला सांगितलं होतं; असं नसतं तर मग असं कसं केलंस?
तपः सिद्धिरनुप्राप्ता कोलेनाल्पीयसा मुने
मुनी, लहान कोलाने तपश्चर्येची सिद्धी मिळवली.
तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे
तपश्चर्येच्या नावाखाली तू एकाकी, घनदाट अरण्यात जातोस.
तपश्चरसि नानेन तपसा तत्प्रणश्यति
तू तपश्चर्या करतोस, पण या तपाने तो पाप नाही नष्ट होत.
मातृद्रुहामवेहि त्वं न क्वचित्किल निष्कृतिः
आईला दुखावणाऱ्याला कुठेही काहीच प्रायश्चित्त नाही, हे जाणून ठेव.