नानारूपैश्चरन्त्येते प्रजा धर्मेण योजयन्
हे सिद्ध पुरुष अनेक रूपे घेऊन फिरतात आणि लोकांना धर्माच्या मार्गावर लावतात.
व्यञ्जनानि तु वक्ष्यामि फलं तेषां तथैव च
मी आता त्यांची लक्षणे आणि त्याचे फळ काय आहे ते सांगतो.
सषोडशी सत्रफलं घृतेन मध्वातिरात्रस्य फलं तथैव
सोळा प्रकारच्या अर्पणाने संपूर्ण यज्ञाचे फळ मिळते; तूप आणि मध याने अतिरात्र यज्ञाचे फळ मिळते.
सर्वार्थदं सर्वविप्रातिथेयं फलं च भुङ्क्ते सर्वमेधस्य नित्यम्
तो नेहमी सर्व यज्ञांचे, सर्व ब्राह्मणांना दिलेल्या दानांचे आणि सर्व इच्छित वस्तूंचे फळ भोगतो.
तं वै देवा निरस्यन्ति हतो यद्वत्परावसुः
देवता त्याला दूर करतात, जसे मारलेल्याला त्याचे सोबती सोडून देतात.
आविश्य विप्रं मोक्ष्यन्ति लोकानुग्रहकारणात्
देवता ब्राह्मणात प्रवेश करून, लोकांच्या कल्याणासाठी त्याची मुक्तता करतात.
सर्वस्वेनापि तस्माद्धि पूजयेदतिथिं सदा
म्हणून, आपल्या सर्व संपत्तीने नेहमी पाहुण्याचा सन्मान करावा.
वालखिल्यो यतिश्चैव विज्ञेयो ह्यतिथिः सदा
वालखिल्य किंवा यती यांना नेहमी पाहुणा समजावे.
अतिथेरतिथिः प्रोक्तः सो ऽतिथिर्योग उच्यते
जो ठराविक वेळी न येता येतो, त्याला 'अतिथी' म्हणतात; तोच खरा पाहुणा आहे.
न च संतानसंबद्धो न देवी नागसे ऽतिथिः
जो संततीशी जोडलेला आहे, किंवा देवता किंवा नाग आहे, तो पाहुणा नाही.
तस्मै सत्कृत्य दातव्यं यज्ञम्य फलमिच्छता
यज्ञाचे फळ इच्छिणाऱ्याने अशा पाहुण्याला योग्य सन्मान देऊन दान द्यावे.
तस्मै सत्कृत्य दातव्यं सदापचितिरेव सः
त्याला नेहमी योग्य सन्मान देऊन दान द्यावे; कारण तो नेहमीच मान देण्यास पात्र आहे.
एकान्तशीलं धीमन्तं सदा श्राद्धेषु भोजयेत्
नेहमी श्राद्धाच्या वेळी उत्तम वागणुकीचा आणि बुद्धिमान माणूसच जेवायला बसवावा.
अपि जातिशतं गत्वा न स मुच्येत किल्बिषात्
शंभर जन्मं गेल्यावरही तो पापातून मुक्त होत नाही.
नियुक्तो ह्यनि युक्तो वा पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्
पंक्तीत जो बसतो, तो नेमलेला असो वा नसो, पाप दूर करतो.
यतिस्तु सर्वविप्राणां सर्वेषामग्रतो भवेत्
सर्व ब्राह्मणांमध्ये यतीला नेहमी पुढे स्थान द्यावं.
योगादनन्तरं सो ऽथ नियोक्तव्यो विजानता
योगाचा विधी झाल्यावर जाणकाराने त्याला नेमावं.
एकवेदस्ततः पश्चादुपाध्यायस्ततः परम्
यानंतर एक वेद जाणणारा, मग त्यानंतर उपाध्यायाचा क्रम येतो.
य एते पूर्वनिर्द्दिष्टाः सर्वे ते ह्यनुपूर्वशः
पूर्वी सांगितलेले सर्वजण योग्य क्रमाने बसवावेत.
यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
यायावर आणि हे पाचजण पंक्ती शुद्ध करणारे मानावेत.
चतुर्दशानां विद्यानामेकस्यामपि पारगाः
चौदा विद्या शाखांपैकी एक जरी पूर्णपणे आत्मसात केलेला—
असंदेहस्तु सौपर्णाः पञ्चाग्नेयाश्च सामगाः
संदेह नको, सौपर्ण, पंचाग्नी करणारे आणि सामग गाणारे—
त्रिनाचिकेतस्त्रै विद्यो यश्च धर्मान्द्विजः पठेत्
त्रिनाचिकेत, त्रैविद्य, आणि जो द्विज धर्मांचे पठण करतो—
सर्वे ते पावना विप्राः पङ्क्तीनां समुदात्दृताः
हे सर्व ब्राह्मण पंक्तीसाठी निवडलेले शुद्ध करणारे आहेत.
पितरस्तस्य तन्मासं तस्मिन्रितसि शेरते
अशा माणसाचे पितर त्या ऋतूत, त्या महिन्यात विश्रांती घेतात.
यतिं वा वालखिल्यं वा भोजयेच्छ्राद्दकर्मणि
श्राद्धाच्या वेळी यती किंवा वालखिल्य यांना जेवायला घालावं.
गृहस्थं भोजयेद्यस्तु विश्वेदेवास्तु पूजिताः
कोणी गृहस्थाला जेवायला घातलं, तर विश्वेदेवांची पूजा होते.
यतीनां तु कृता पूजा साक्षाद्ब्रह्मा तुं पूजितः
यतींची पूजा केली, तर प्रत्यक्ष ब्रह्मदेवाची पूजा होते.
चत्वारस्त्वाश्रमाः पूच्याः श्राद्धे देवे तथैव च
श्राद्धाच्या वेळी चारही आश्रमांचे आणि देवांचेही सन्मान करावेत.
यस्तिष्ठेद्वायुभक्षश्च चातुराश्रमबाह्यतः
जो वायूभक्ष्य राहतो आणि चारही आश्रमांच्या बाहेर असतो—