मनसाकाङ्क्षितान्कामांस्त्रैलोक्यप्रवरानपि
मनात इच्छिलेली त्रैलोक्याची श्रेष्ठ कामनाही,
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ऽशौचविधिर्नाम चतुर्दशो ऽध्योयः
श्री ब्रह्मांड महापुराणातील वायुप्रणीत, मध्यभागातील तिसऱ्या उपोद्धातपादातील श्राद्धकल्पातील 'अशौचविधी' नावाचा चौदावा अध्याय येथे संपला.
श्रुता नः श्राद्धकल्पास्तु ऋषिभिर्ये प्रकीर्त्तिताः
आम्ही ऋषींनी सांगितलेले श्राद्धकल्प ऐकले आहेत.
देवाशेषं महाप्राज्ञ ऋषेस्तस्य मतं यथा
हे महाप्राज्ञ, त्या ऋषींचे देवांबद्दलचे मत जसे आहे तसे सांग.
श्राद्धं प्रति महाभागस्तन्मे श्रुणुत विस्तरात्
हे भाग्यवान लोकांनो, आता श्राद्ध विधीची सविस्तर माहिती माझ्याकडून ऐका.
परिशिष्टं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणानां परिक्षणम्
मी उरलेली गोष्ट सांगतो, म्हणजे ब्राह्मणांची परीक्षा कशी घ्यावी ते.
दैवे पित्र्ये च नियतं श्रूयते वै परीक्षणम्
दैव आणि पितृकार्य या दोन्ही ठिकाणी ब्राह्मणांची परीक्षा घ्यावी, असे ऐकायला येते.
जानीयाद्वापि संवासाद्वर्जयेत्तं प्रयत्नतः
कोणत्या ब्राह्मणाशी आपला संबंध ठेवावा हे सहवासातून ओळखावे, नाहीतर त्याला काळजीपूर्वक टाळावे.
सिद्धा हि विप्ररूपेण चरन्ति पृथिवीमिमाम्
सिद्ध पुरुष हे या पृथ्वीवर ब्राह्मणाच्या रूपात वावरतात.
पूजयेच्चार्घ्यपाद्याभ्यां तथाभ्यञ्जनभोजनैः
त्यांचा आदर पाद्य, अर्घ्य, उटणे आणि जेवण देऊन करावा.
नानारूपैश्चरन्त्येते प्रजा धर्मेण योजयन्
हे सिद्ध पुरुष अनेक रूपे घेऊन फिरतात आणि लोकांना धर्माच्या मार्गावर लावतात.
व्यञ्जनानि तु वक्ष्यामि फलं तेषां तथैव च
मी आता त्यांची लक्षणे आणि त्याचे फळ काय आहे ते सांगतो.
सषोडशी सत्रफलं घृतेन मध्वातिरात्रस्य फलं तथैव
सोळा प्रकारच्या अर्पणाने संपूर्ण यज्ञाचे फळ मिळते; तूप आणि मध याने अतिरात्र यज्ञाचे फळ मिळते.
सर्वार्थदं सर्वविप्रातिथेयं फलं च भुङ्क्ते सर्वमेधस्य नित्यम्
तो नेहमी सर्व यज्ञांचे, सर्व ब्राह्मणांना दिलेल्या दानांचे आणि सर्व इच्छित वस्तूंचे फळ भोगतो.
तं वै देवा निरस्यन्ति हतो यद्वत्परावसुः
देवता त्याला दूर करतात, जसे मारलेल्याला त्याचे सोबती सोडून देतात.
आविश्य विप्रं मोक्ष्यन्ति लोकानुग्रहकारणात्
देवता ब्राह्मणात प्रवेश करून, लोकांच्या कल्याणासाठी त्याची मुक्तता करतात.
सर्वस्वेनापि तस्माद्धि पूजयेदतिथिं सदा
म्हणून, आपल्या सर्व संपत्तीने नेहमी पाहुण्याचा सन्मान करावा.
वालखिल्यो यतिश्चैव विज्ञेयो ह्यतिथिः सदा
वालखिल्य किंवा यती यांना नेहमी पाहुणा समजावे.
अतिथेरतिथिः प्रोक्तः सो ऽतिथिर्योग उच्यते
जो ठराविक वेळी न येता येतो, त्याला 'अतिथी' म्हणतात; तोच खरा पाहुणा आहे.
न च संतानसंबद्धो न देवी नागसे ऽतिथिः
जो संततीशी जोडलेला आहे, किंवा देवता किंवा नाग आहे, तो पाहुणा नाही.
तस्मै सत्कृत्य दातव्यं यज्ञम्य फलमिच्छता
यज्ञाचे फळ इच्छिणाऱ्याने अशा पाहुण्याला योग्य सन्मान देऊन दान द्यावे.
तस्मै सत्कृत्य दातव्यं सदापचितिरेव सः
त्याला नेहमी योग्य सन्मान देऊन दान द्यावे; कारण तो नेहमीच मान देण्यास पात्र आहे.
एकान्तशीलं धीमन्तं सदा श्राद्धेषु भोजयेत्
नेहमी श्राद्धाच्या वेळी उत्तम वागणुकीचा आणि बुद्धिमान माणूसच जेवायला बसवावा.
अपि जातिशतं गत्वा न स मुच्येत किल्बिषात्
शंभर जन्मं गेल्यावरही तो पापातून मुक्त होत नाही.
नियुक्तो ह्यनि युक्तो वा पङ्क्त्या हरति किल्बिषम्
पंक्तीत जो बसतो, तो नेमलेला असो वा नसो, पाप दूर करतो.
यतिस्तु सर्वविप्राणां सर्वेषामग्रतो भवेत्
सर्व ब्राह्मणांमध्ये यतीला नेहमी पुढे स्थान द्यावं.
योगादनन्तरं सो ऽथ नियोक्तव्यो विजानता
योगाचा विधी झाल्यावर जाणकाराने त्याला नेमावं.
एकवेदस्ततः पश्चादुपाध्यायस्ततः परम्
यानंतर एक वेद जाणणारा, मग त्यानंतर उपाध्यायाचा क्रम येतो.
य एते पूर्वनिर्द्दिष्टाः सर्वे ते ह्यनुपूर्वशः
पूर्वी सांगितलेले सर्वजण योग्य क्रमाने बसवावेत.
यायावरश्च पञ्चैते विज्ञेयाः पङ्क्तिपावनाः
यायावर आणि हे पाचजण पंक्ती शुद्ध करणारे मानावेत.