उपोद्धातपादे पितृकल्पो नाम नवमो ऽध्यायः
उपोद्घात विभागातील नववा अध्याय 'पितृकल्प' नावाचा आहे.
चत्वारो मुर्त्तिमन्तश्च त्रयस्तेषाममूर्त्तयः
चार जण साकार आहेत आणि त्यातील तिघे निराकार आहेत.
यावै दुहितरस्तेषां दौहित्राश्चेव ये स्मृताः
त्यांच्या कन्या आणि त्यांच्या नातवंडे अशी जी स्मरणात आहेत,
अमूर्त्तयः पितृगणास्ते वै पुत्राः प्रजापतेः
निराकार पितृगण हेच प्रजापतीचे पुत्र आहेत.
एते वै पितरस्तात योगानां योगवर्धनाः
हे वत्सा, हे पितर म्हणजेच योगाची वाढ करणारे पूर्वज आहेत.
श्राद्धैराप्यायितास्ते वै सोममाप्याययन्ति च
श्राद्धाच्या अर्पणाने हे पितर तृप्त होतात आणि ते सोमालाही तृप्त करतात.
एतेषां मानसी कन्या मेना नाम महागिरेः
त्यांच्यात, महागिरीची मानसकन्या मेना म्हणून प्रसिद्ध आहे.
पर्वतप्रवरः सो ऽथ क्रैञ्चश्चास्य गिरेः सुतः
तो पर्वतांचा श्रेष्ठ पर्वत आहे आणि त्याचा मुलगा क्रौंच आहे.
अपर्णामेकपर्णां च तृतीयामेकपाटलाम्
अपर्णा, एकपर्णा आणि तिसरी एकपाटला — ही त्यांची नावे आहेत.
आशिते द्वे अपर्णा तु ह्यनिकेता तपो ऽचरत्
त्यांपैकी अपर्णा घर न ठेवता, उपवास करत कठोर तपश्चर्या करत होती.
आहारमेकपर्णेन ह्येकपर्णा समाचरत्
एकपर्णा फक्त एक पान खाऊन तपश्चर्या करत होती.
पूर्णे वर्षसहस्रे द्वे चाहारं वै प्रजक्रतुः
दोन हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्या दोघींनी अन्न घेतले.
निषेधयन्ती सोमेति मातृस्रेहेन दुःखिता
आईने प्रेमाने आणि दुःखाने तिला समजावले, 'मुली, अन्न घे.' असे म्हणाली.
उमेति हि महाभागा त्रिषु लोकेषु विश्रुता
ती अत्यंत पुण्यवती तीनही लोकांत 'उमा' म्हणून प्रसिद्ध झाली.
एतत्तु त्रिकुमारीकं जगत्स्थावरजङ्ग मम्
हे तीन कुमारिकांचे वर्णन आहे, ज्या या जगातील स्थावर आणि जंगम सर्वांचे आधार आहेत.
तपःशरीरास्ताः सर्वास्थिस्रो योगबलान्विताः
या सर्व कुमारिका तपाने घडलेल्या असून, योगशक्तीने युक्त आहेत.
सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वाश्चैवोर्ध्वरेतसः
या सर्व ब्रह्मज्ञान बोलणाऱ्या आणि पूर्ण ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्या आहेत.
महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता
महायोगशक्तीने परिपूर्ण होऊन त्या महादेवाजवळ गेल्या.
असितस्यैकपर्णा तु पत्नी साध्वी पतिव्रता
एकपर्णा ही असिताची पतिव्रता आणि सती पत्नी झाली.
देवलं सुषुवे सा तु ब्रह्मिष्ठं ज्ञानसंयुता
तिने ब्रह्मनिष्ठ आणि ज्ञानयुक्त देवलाला जन्म दिला.
पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता
ती शतशलाकाचा पुत्र जैगीषव्य याच्या जवळ गेली.
इत्येता वै महाभागाः कन्या हिमवतः शुभाः
अशा या हिमवंताच्या पुण्यवती आणि शुभ्र कुमारिका प्रसिद्ध आहेत.
अन्योन्यप्रीतमनसोरुमाशङ्करयोरथ
त्या वेळी उमा आणि शंकर यांच्या मनात एकमेकांवर अपार प्रेम होते.
ताभ्यां मैथुनशक्ताभ्यामपत्योद्भवभीरुणा
त्या दोघांमध्ये एकरूप होण्याची शक्ती होती, पण अपत्य होईल या भीतीने ते साशंक होते.
अनायो रतिविघ्नं च त्वमाचर हुताशन
हे अग्निदेव, त्यांच्या आनंदात कुठलाही अडथळा येऊ नये म्हणून तू कृती कर.
इत्येवमुक्ते तु तदा वह्निना च तथा कृतम्
असं सांगितल्यावर अग्निदेवांनी तसंच केलं.
ततो रुषितया सद्यः शप्तो ऽग्निरुमया तया
मग उमा रागावली आणि तिने अग्निला ताबडतोब शाप दिला.
यस्मान्नाववितृप्ताभ्यां रतिविघ्नं हुताशन
हे अग्निदेव, दोघेही अजून तृप्त झाले नव्हते, तरीसुद्धा तू त्यांच्या आनंदात अडथळा आणलास.
यदेवं विगतं गर्भं रौद्रं शुक्रं महाप्रभम्
म्हणूनच, तो तेजस्वी आणि प्रखर गर्भ बाहेर पडला.
स शापदोषाद्रुद्राण्या अन्तर्गर्भो हुताशनः
रुद्राणीच्या शापामुळे अग्निदेवांनी तो गर्भ आपल्या पोटात ठेवला.