अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश्चकार महातपाः
महान तपस्वी अत्री यांनी श्रेष्ठ गोत्रांची स्थापना केली.
स तासु जनयामास पुत्रानात्मसमानकान्
त्या गोत्रांमध्ये त्यांनी स्वतःसारखेच पुत्र जन्माला घातले.
स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः
ते सर्व स्वास्त्यात्रेय म्हणून प्रसिद्ध असून, वेदांमध्ये पारंगत ऋषी आहेत.
दत्तो ह्यनुमतो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः
दत्त हा ज्येष्ठ, अनुमत आणि दुर्वासा हे त्याचे लहान भाऊ आहेत.
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिकाः पुरा
येथेही प्राचीन पुराणकार हा श्लोक सांगतात:
दत्तात्रेयं तनुं विषणोः पुराणज्ञाः प्रजक्षते
पुराण जाणणारे दत्तात्रेयाला विष्णूचे अवतार मानतात.
श्यावाश्वा मुद्गलाश्चैव वाग्भूतकगवि स्थिराः
श्यावाश्व, मुद्गल, वाग्भू, तकक आणि गवी हे स्थिर आहेत.
काश्यपो नारदश्चैव पर्वतो ऽरुन्धती तथा
काश्यप, नारद, पर्वत आणि अरुंधती हे देखील आहेत.
नारदस्तु वसिष्ठायारुन्धती प्रत्यपादयत्
नारदाने अरुंधतीला वसिष्ठाला दिले.
पुरा देवासुरे तस्मिन्संग्रामे तारकामये
पूर्वी देव आणि दैत्यांमध्ये तारकामय नावाच्या युद्धात,
वसिष्ठस्तपसा धीमाञ्जीवयामास वै प्रजाः
वसिष्ठाने आपल्या तपामुळे प्रजांना पुन्हा जिवंत केले.
तास्तेन जीवयामास कारुण्यादौषधेन सः
त्यांनी करुणेने औषधीने त्या सर्वांना जिवंत केले.
स्वाङ्गज जनयच्छक्तिरदृश्यन्त्यां पराशरम्
त्यांच्या स्वतःच्या देहातून शक्तीचा जन्म झाला, ती अदृश्य असलेल्या पराशराची होती.
द्वैपायनादरण्यां वै शुको जज्ञे गुणान्वितः
द्वैपायन आणि अरण्या यांच्याकडून गुणांनी युक्त असा शुक जन्माला आला.
भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः
भूरिश्रवा, प्रभू, शंभू, कृष्ण आणि पाचवा गौऱा.
जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सा त्वणुहस्य च
ती ब्रह्मदत्ताची आई आणि त्वणुची पत्नी आहे.
ऊष्मादा दारिकाश्चैव नीलाश्चैव पराशराः
ऊष्मामधून दारिका आणि निळा, तसेच पराशर यांच्या संतती जन्मल्या.
अत ऊर्द्ध्व निबोध त्वमिन्द्रप्रमति संभवम्
आता पुढे, इंद्रप्रमतीचा जन्म कसा झाला ते माझ्याकडून ऐक.
कुणीति यः समाख्यात इन्द्रप्रमतिरुच्यते
जो कुणी कुणीती म्हणून ओळखला जातो, तोच इंद्रप्रमती आहे.
उपमन्युः सुतस्तस्य यस्येमे ह्यौपमन्यवः
उपमन्यू हा त्याचा मुलगा असून, त्याच्यापासून उपमन्यू वंश सुरू झाला.
एकार्षेयास्तथा चान्ये वसिष्ठा नाम विश्रुताः
याशिवाय, इतर एकऋषी वंशही आहेत, जे वसिष्ठ नावाने प्रसिद्ध आहेत.
इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा अष्ट विश्रुताः
अशा प्रकारे, ब्रह्माचे हे आठ मानसपुत्र प्रसिद्ध आहेत.
त्रींल्लोकान्धारयन्तीमान्देवर्षिगणसंकुलान्
हेच तीनही लोक, देवऋषींच्या समुदायांनी भरलेले, सांभाळतात.
व्याप्ता येस्तु त्रयो लोकाः सूर्यस्येव गभस्तिभिः
जसे सूर्याच्या किरणांनी तीनही लोक व्यापलेले असतात, तसे हेही व्यापून आहेत.
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिवंशवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीब्रह्मांड महापुराणाच्या वायू सांगितलेल्या मध्यम भागातील तिसऱ्या उपोद्धात पादातील 'ऋषिवंशवर्णन' नावाचा आठवा अध्याय संपला.
आसीद्दाक्षायणी पूर्वमुमा कथमजायत
पूर्वी दक्षायणी होती; मग उमा कशी जन्मली?
के वै ते पितरो नाम येषां मेना तु मानसी
ज्यांच्यापैकी मेना मानसपुत्री आहे, ते पितर कोण आहेत?
एकपर्णा तथा चैव तथा चैवैकपाटला
एकपर्णा आणि त्याचप्रमाणे एकपाटला.
सर्वमेतत्वयोद्दिष्टं निर्देशं तस्य नो वद
हे सर्व तू सांगितलेस; आता त्याचे तपशील आम्हाला सांग.
पुत्राश्च के स्मृतास्तेषां कथं च पितरस्तु ते
त्यांच्या कोणकोणते पुत्र म्हणून ओळखले जातात आणि ते पितर कसे आहेत?