वेदाध्ययनशीलानां तपोव्रतनिषेविणाम्
हे सर्व वेदाध्ययन करणारे, तप व व्रतांचे पालन करणारे आहेत.
इतरे ये यज्ञजुषस्ते वै रक्षोगणास्त्रयः
इतर जे यज्ञात रमणारे आहेत, ते राक्षसांचे तीन गण मानले जातात.
निशाचरगणास्तेषां चत्वारः कविभिः स्मृताः
त्यांच्यात चार निशाचरांचे गण आहेत, असे कवींनी सांगितले आहे.
इत्येताः सप्त तेषां वै जातयो राक्षसाः स्मृताः
अशा प्रकारे, राक्षसांच्या सात जाती म्हणून ओळखल्या जातात.
वृत्ताक्षाः पिङ्गलाश्चैव महाकाया महोदराः
त्यांचे डोळे गोल, रंग पिंगट, शरीर मोठे आणि पोटही मोठे असते.
आकर्णा हारितस्याश्च मुञ्जधूम्रोर्ध्वमूर्धजाः
त्यांचे कान खांद्यापर्यंत पोहोचलेले, केस पिंगट आणि उंच उभे असतात.
ताम्रास्या लंबजिह्वोष्ठा लंबभ्रूस्थूलनासिकाः
त्यांचे तोंड तांबडे, जीभ व ओठ लांबट, भुवया झुकलेल्या आणि नाक जाड असते.
महाघोरस्वराश्चैव विकटोद्बद्धपिण्डिकाः
त्यांचा आवाज अत्यंत भयानक, आणि हातपाय विकृत व फुगलेले असतात.
दारुणाभिजनाः क्रूराः प्रायशः क्लिष्टकर्मिणः
हे सर्व कठोर वंशाचे, क्रूर आणि बहुतेक वेळा दुःखदायक कर्म करणारे असतात.
विचित्राभरणाश्चित्रमाल्यगन्धानुलेपनाः
हे विविध दागिने, फुले, सुवासिक द्रव्ये आणि उटणे लावलेले असतात.
इत्येतद्रूपसाधर्म्यं राक्षसानां स्मृतं बुधैः
राक्षसांचे असे रूप आणि स्वभाव, विद्वानांनी सांगितले आहेत.
पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः
पुलहाचे सर्व पुत्र म्हणजे सर्व वन्य प्राणी आणि दात असलेले हिंस्र पशू होत.
वानराः किन्नराश्चेव मायुः किंपुरुषास्तथा
वानर, किन्नर, मायू आणि किंपुरुष हे देखील त्यातच येतात.
अनपत्यः क्रतुर्ह्यस्मिन्स्मृतो वैवस्वतेंऽतरे
वैवस्वताच्या वंशात क्रतु हा संतानरहित म्हणून ओळखला जातो.
अत्रेर्वशं प्रवक्ष्यामि तृतीयस्य प्रजापतेः
आता मी तिसऱ्या प्रजापती अत्री यांचा वंश सांगतो.
बद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः
बद्राश्वाला घृताची या अप्सरेपासून दहा पुत्र झाले.
बला हला च सप्तैता या च गोचपलाः स्मृताः
बला, हला आणि गोचपला म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सात जणी आहेत.
तत्र यो वंशकृच्चासौ तस्य नाम प्रभाकरः
त्यांच्यात जो बासरी वाजवत असे, त्याचे नाव प्रभाकर आहे.
स्वर्भानुना हते सूर्ये पतमाने दिवो महीम्
स्वर्भानूने सूर्यावर आघात केला, तेव्हा सूर्य आकाशातून खाली पडू लागला.
स्वस्ति तेस्त्विति चौक्तो वै पतन्निह दिवाकरः
पडणाऱ्या सूर्याला 'तुला कल्याण लाभो' असे सांगितले गेले.
अत्रिश्रेष्ठानि गोत्राणि यश्चकार महातपाः
महान तपस्वी अत्री यांनी श्रेष्ठ गोत्रांची स्थापना केली.
स तासु जनयामास पुत्रानात्मसमानकान्
त्या गोत्रांमध्ये त्यांनी स्वतःसारखेच पुत्र जन्माला घातले.
स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः
ते सर्व स्वास्त्यात्रेय म्हणून प्रसिद्ध असून, वेदांमध्ये पारंगत ऋषी आहेत.
दत्तो ह्यनुमतो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः
दत्त हा ज्येष्ठ, अनुमत आणि दुर्वासा हे त्याचे लहान भाऊ आहेत.
अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिकाः पुरा
येथेही प्राचीन पुराणकार हा श्लोक सांगतात:
दत्तात्रेयं तनुं विषणोः पुराणज्ञाः प्रजक्षते
पुराण जाणणारे दत्तात्रेयाला विष्णूचे अवतार मानतात.
श्यावाश्वा मुद्गलाश्चैव वाग्भूतकगवि स्थिराः
श्यावाश्व, मुद्गल, वाग्भू, तकक आणि गवी हे स्थिर आहेत.
काश्यपो नारदश्चैव पर्वतो ऽरुन्धती तथा
काश्यप, नारद, पर्वत आणि अरुंधती हे देखील आहेत.
नारदस्तु वसिष्ठायारुन्धती प्रत्यपादयत्
नारदाने अरुंधतीला वसिष्ठाला दिले.
पुरा देवासुरे तस्मिन्संग्रामे तारकामये
पूर्वी देव आणि दैत्यांमध्ये तारकामय नावाच्या युद्धात,