एतेषां चान्वये जातान्विनीतांस्त्रिदशा ददुः
त्यांच्या वंशात जन्मलेल्या, नीट शिकवलेले हत्ती त्रिदशांना दिले.
द्विरदो रदनद्वाभ्यां हस्ती हस्तात्करात्करी
दोन सुळे असल्यामुळे त्याला द्विरद म्हणतात, हातासारखी सोंड असल्यामुळे हस्ती आणि करात्करी म्हणतात.
कुञ्जरः कुञ्जचारित्वान्नागो नगम्यमस्य यत्
कुंजासारखे वागतो म्हणून कुंजनर, पर्वतावर राहतो म्हणून नाग असे नाव पडले.
सामजः सामजातत्वादिति निर्वचनक्रमः
सामनातून जन्मलेला म्हणून सामज असे नाव आहे; अशी ही नावे पडली.
बलस्यानवबोधो यो या चैषां गूढमुष्कता
त्यांचे खरे सामर्थ्य कुणालाच पूर्ण माहीत नाही आणि त्यांची लपलेली मूत्रेंद्रियेही लक्षात घेतली जातात.
देवदानगन्धर्वपिशाचोरगरक्षसाम्
देव, दानव, गंधर्व, पिशाच, सर्प आणि राक्षस यांचे—
संभूतिश्च प्रसूतिश्च नामनिर्वचनं तथा
त्यांचा उगम, जन्म आणि नावांची कारणे याचप्रमाणे सांगितली आहेत.
कौशिक्या ह्यासमुद्रात्तु गङ्गायश्च यदुत्तरम्
गंगेच्या उत्तरेला, समुद्रापर्यंतचा प्रदेश कौशिकीचा आहे.
उत्तरं चैव विध्यस्य गङ्गाया दक्षिणं च यत्
विंध्याच्या उत्तरेला आणि गंगेच्या दक्षिणेला,
अपरेणोत्कलं चैव कावेरीभ्यश्च पश्चिमम्
आणि पुढे उत्कल प्रदेशात, तसेच कावेरीच्या पश्चिमेला,
अपरेणतु लौहित्यमासिंधोः पश्चिमेन तु
पुढे लौहित्य नदीकडे, आणि सिंधूच्या पश्चिमेला,
भूता विजज्ञे भूतांस्तु रुद्रस्यानुचरानिह
अशा ठिकाणी काही जीव जन्मले — हे सर्व जीव रुद्राचे सेवक आहेत.
लंबकर्णान्प्रलंबौष्ठान् लंबजिह्वांस्तनूदरान्
त्यांचे कान लांब, ओठ झुकलेले, जीभ लांब आणि पोट बारीक,
सकृष्णगौरान्नीलांश्च श्वेतान्वै लोहिताननान्
काळे, पिवळसर, निळे, पांढरे आणि लाल तोंडाचे,
मुञ्जकेशान्त्दृष्टरोम्णः सर्वयज्ञोपवीतिनः
मुंजासारखे केस, अंगावर केस स्पष्ट दिसणारे, आणि सर्वांनी यज्ञोपवीत घातलेले,
चण्डांश्च विकटांश्चैव निर्मितांश्च द्विजिह्वकान्
रागीट, विचित्र आकाराचे, आणि दोन जीभ असलेलेही निर्माण झाले,
सरः श्रेष्ठसमुद्राद्रिनदीपुलिनसेविनः
हे सर्व उत्तम तळी, समुद्र, डोंगर, नद्या आणि काठावर वावरणारे,
दंष्ट्रिणो नखिनश्चैव निर्दन्तांश्च विजिह्वकान्
काहींना दात, काहींना नख, काहींना दात नाहीत, तर काहींच्या जीभा फाटलेल्या,
एकपादान्द्विपादांश्च त्रिपादान्बहुपादकान्
काही एक पायाचे, काही दोन पायांचे, काही तीन पायांचे, आणि काही अनेक पायांचे,
सर्वत्रगातप्रतिघातब्रह्मज्ञान्कामरूपिणः
हे सर्वत्र फिरणारे, कोणतीही अडथळा न येणारे, ब्रह्मज्ञान असलेले, आणि इच्छेनुसार कोणताही रूप धारण करणारे,
कूटदन्तान्महाजिह्वान्विकेशान्विकृताननान्
काहींचे दात वाकडे, काहींच्या जिभा मोठ्या, केस विस्कटलेले, आणि तोंड विकृत,
धन्विनो मुद्गरधरा नसिशूलधरांस्तथा
काही धनुष्यबाण घेणारे, काही गदा किंवा मोठा दंड घेणारे, तर काही नाकात शूल घेणारे,
अन्नादान्पिशितादांश्च सुरापान्सोमपांस्तथा
काही अन्न खाणारे, काही मांस खाणारे, काही मद्य पिणारे, आणि काही सोमरस पिणारे,
नक्तञ्चराः खरस्पर्शा घोरास्तेषां निशाचराः
रात्री फिरणारे, स्पर्शाला खरखरीत, भयंकर — हे सर्व निशाचर जीव आहेत.
नैषां भार्यास्ति पुत्रा वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः
त्यांना ना बायका आहेत, ना मुले; हे सर्व उर्ध्वरेता आहेत.
भवपारिषदास्ते वै सर्वे भूताः प्रकीर्त्तिताः
हे सर्व जीव, असे वर्णन केलेले, भवाचे पार्षद आहेत.
मिथुनेन पिशाचांश्च वर्णेन कपिशेन तु
त्या जोडप्याबरोबर पिशाच देखील पिवळसर रंगाचे होते.
युग्मानि षोडशाद्यानि वर्त्तमानस्तदन्वयः
सुरुवातीची सोळा जोडपी आणि त्यांच्या वंशातील पुढची मंडळी,
छगलश्छगला चैव वक्रो वक्रमुखी तथा
बोकड आणि बोकडी, वाकडा आणि वाकड्या तोंडाची,
विपादश्च विपादी च ज्वाला चाङ्गारकस्तथा
वाकड्या पायाचा आणि वाकड्या पायाची, ज्वाळा आणि अंगारासारखा,