गृहेषु गृहगर्भेषु गृहवासावलंबिनः
हे प्राणी घरात, घराच्या आतल्या भागात राहतात आणि घरगुती जीवनावर अवलंबून असतात.
तथा वनचराश्चैव स्वभावात्समवस्थिताः
तसेच, काही स्वभावतः जंगलात राहतात.
नीलजीमूतवर्णाश्च कपिला केकरारुणाः
काहींचा रंग काळ्या मेघासारखा, काही पिवळसर, काही चित्ती, तर काही लालसर असतो.
नखदंष्ट्रायुधा घोरा मयूरसमभाषणाः
काही भयंकर असतात, त्यांच्या नखांनी आणि दातांनी शस्त्र असते, आणि ते मोरासारखे बोलतात.
श्यामश्च शबलश्चैव यमस्यानुचरौ स्मृतौ
काळे आणि चित्ती हे यमाचे सेवक म्हणून ओळखले जातात.
श्रुतिमाप्तः पुनर्वंशः सारमेयेषु सर्वदा
सर्वकाळ, श्वानांमध्ये वंश परंपरा टिकून राहते, असे ऐकिवात आहे.
विषादयन्ति च नरान्सर्वजातिसमन्वितान्
हे सर्व लोकांना, सर्व प्रकारच्या गुणांनी युक्त असून, त्रास देतात.
य इदं शृणुयाज्जन्म दंष्ट्रिणां श्रावयेत्तु यः
जो कोणी या दातधारी प्राण्यांच्या जन्माची कथा ऐकतो किंवा इतरांना सांगतो,
तात्कालमरणं चैव भवतीति विनिर्णयः
त्याच क्षणी मृत्यू येतो, असे निश्चित मानले जाते.
वानप्रस्था श्रितं धर्ममाप्नोति मुनिसेवितम्
जो वनवासात धर्माचे पालन करतो, तो ऋषींनी मान्य केलेले पुण्य मिळवतो.
च्यवते न च ज्ञानेन जायते देवयोनिषु
तो ज्ञानातून खाली पडत नाही आणि देवांच्या योनीत जन्म घेतो.
ऋक्षा मार्जारलोहासा वानरा मायवस्तथा
असेच, अस्वल, मांजरे, तांबड्या रंगाचे, वानर आणि मायावी प्राणीही आहेत.
एषां प्रणेता सर्वेषां वाली राजा प्रतापवान्
या सर्वांचा पुढारी, पराक्रमी वानरांचा राजा वाली आहे.
प्रसह्य हन्ता रौद्राणामसुराणां बलीयसाम्
त्याने भयंकर आणि बलाढ्य असुरांचा पराक्रमाने संहार केला.
पक्ष एष समुद्दिष्टो महेन्द्रस्य सहायवान्
हा समूह महेंद्राचा सहकारी म्हणून ओळखला जातो.
इत्येते हरयः प्रोक्ता इरावत्या निबोधत
अशी ही इरावतीच्या वानरांची माहिती सांगितली; पुढे ऐका.
हस्ताभ्यां परिगृह्याथ रथन्तरमगायत
तेव्हा दोन्ही हातांनी धरून त्यांनी रथंतर गाणे गायले.
संप्रायच्छदिरावत्यै पुत्रार्थं स तु भौवनः
भूतांचा स्वामी त्याने पुत्रासाठी इरावतीला ते दिले.
देवराजोपवाह्यत्वात्प्रथमः स मतङ्गराट्
देवराजाने प्रथम जो जोतला म्हणून त्याला मातंगराज म्हणतात.
अञ्जनस्यैकमूलस्य सुवर्णाभस्य हस्तिनः
अंजन हा एकमूळ असलेला, सुवर्णासारखा तेजस्वी हत्ती आहे.
तस्य पुत्रोंऽजनश्चैव सुप्रतीकश्च वामनः
त्याचे पुत्र म्हणजे अंजन, सुप्रतीक आणि वामन.
दिग्गजान्बलिनश्चैवाभ्रमुर्ज नयताप्सुगान्
त्याने बलवान दिग्गज आणि मेघासारखी शक्ती असलेले जलवाहक नेले.
संकीर्णो ह्यञ्जनो यो ऽसावौपवाह्यो यमस्य सः
जो हा रंगीत अंजन आहे, तो यमाच्या रथाला जोतला जातो.
पद्मो मन्दस्तु यो गौरो द्विपो ह्यैलविलस्य च
पद्म, मंद आणि इलाविलाचा गौरवर्णी हत्ती.
पद्मोत्तमः पद्मागुल्मो गजो वातगजो गजः
पद्मोत्तम, पद्मागुल्म, पद्म नावाचा हत्ती आणि वातगज.
उदग्रभावेनो पेता जायन्ते तस्य चान्वये
त्याच्या वंशात जन्मलेले सर्वजण उंच स्वभावाचे असतात.
सामजांस्तु प्रवक्ष्यामि नागानन्यानपि क्रमात्
आता मी क्रमाने सामज आणि इतर नागांची माहिती सांगतो.
जातौ नाम्ना श्रुतौ ताभ्यां सुप्रतीकप्रमर्दनौ
त्यांच्यात जन्माने आणि नावाने सुप्रतीक आणि प्रमर्दन प्रसिद्ध आहेत.
बलिनः शङ्किताश्चैव स्मृतास्तद्वंशिनो गजाः
त्या वंशातील हत्ती बलवान आणि सावध म्हणून ओळखले जातात.
ताम्र पर्णश्च तत्पुत्राः संघचारिविषाणिनः
ताम्र आणि पर्ण हे त्यांचे पुत्र, वळणदार सोंड असलेले आणि कळपात फिरणारे आहेत.