कथ्यते वा कथा यस्य न तं विद्धि समानकम्
ज्याची गोष्ट सांगितली जाते, तो तुझ्यासारखा नाही हे जाण.
ऋक्षस्य भगिनी रक्षा वानरस्य बलीयसः
त्या बलाढ्य वानराचा रक्षण करणारा किंवा अस्वलाची बहीण.
ऋक्षराजं महाप्राज्ञं जांबवन्तं यशस्विनम्
महाज्ञानी आणि कीर्तीमान अस्वलांचा राजा जांबवंत.
वासुदेवस्य सा दत्ता पित्रा राजीवलोचना
ती राजीवनेत्र वासुदेवाला तिच्या वडिलांनी दिली.
जयन्तो ऽथ च सर्वज्ञो मृगराट् संकृतिर्जयः
जयंत, सर्वज्ञ, मृगराज, संकृति आणि जया हे पुढे आले.
भोजो राक्षसजिच्चैव पिशाचवनगोचरौ
भोज, राक्षसांचा वध करणारा, तसेच पिशाच्च आणि जंगलात राहणारे हेही आहेत.
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः
त्यांच्या मुला-मुली आणि नातवंडे शेकड्यांनी आणि हजारोंनी आहेत.
मार्जारस्य तु मार्जारा वाद्याः पुत्रा महाबलाः
मांजराच्या पोटी जन्मलेली पिल्लेही मांजरेच असतात, आणि ती सर्व बलवान व प्रसिद्ध आहेत.
आचार्याः श्वापदादीनां शरभाणां महौजसः
वन्यात प्राण्यांचे गुरु म्हणजे शरभ, जे मोठ्या सामर्थ्याने युक्त आहेत.
लाघवे प्लवने युक्ताः सर्वसत्त्वावसादकाः
ते हलकेपणात आणि उड्या मारण्यात कुशल आहेत, आणि सर्व प्राण्यांना जिंकू शकतात.
गृहेषु गृहगर्भेषु गृहवासावलंबिनः
हे प्राणी घरात, घराच्या आतल्या भागात राहतात आणि घरगुती जीवनावर अवलंबून असतात.
तथा वनचराश्चैव स्वभावात्समवस्थिताः
तसेच, काही स्वभावतः जंगलात राहतात.
नीलजीमूतवर्णाश्च कपिला केकरारुणाः
काहींचा रंग काळ्या मेघासारखा, काही पिवळसर, काही चित्ती, तर काही लालसर असतो.
नखदंष्ट्रायुधा घोरा मयूरसमभाषणाः
काही भयंकर असतात, त्यांच्या नखांनी आणि दातांनी शस्त्र असते, आणि ते मोरासारखे बोलतात.
श्यामश्च शबलश्चैव यमस्यानुचरौ स्मृतौ
काळे आणि चित्ती हे यमाचे सेवक म्हणून ओळखले जातात.
श्रुतिमाप्तः पुनर्वंशः सारमेयेषु सर्वदा
सर्वकाळ, श्वानांमध्ये वंश परंपरा टिकून राहते, असे ऐकिवात आहे.
विषादयन्ति च नरान्सर्वजातिसमन्वितान्
हे सर्व लोकांना, सर्व प्रकारच्या गुणांनी युक्त असून, त्रास देतात.
य इदं शृणुयाज्जन्म दंष्ट्रिणां श्रावयेत्तु यः
जो कोणी या दातधारी प्राण्यांच्या जन्माची कथा ऐकतो किंवा इतरांना सांगतो,
तात्कालमरणं चैव भवतीति विनिर्णयः
त्याच क्षणी मृत्यू येतो, असे निश्चित मानले जाते.
वानप्रस्था श्रितं धर्ममाप्नोति मुनिसेवितम्
जो वनवासात धर्माचे पालन करतो, तो ऋषींनी मान्य केलेले पुण्य मिळवतो.
च्यवते न च ज्ञानेन जायते देवयोनिषु
तो ज्ञानातून खाली पडत नाही आणि देवांच्या योनीत जन्म घेतो.
ऋक्षा मार्जारलोहासा वानरा मायवस्तथा
असेच, अस्वल, मांजरे, तांबड्या रंगाचे, वानर आणि मायावी प्राणीही आहेत.
एषां प्रणेता सर्वेषां वाली राजा प्रतापवान्
या सर्वांचा पुढारी, पराक्रमी वानरांचा राजा वाली आहे.
प्रसह्य हन्ता रौद्राणामसुराणां बलीयसाम्
त्याने भयंकर आणि बलाढ्य असुरांचा पराक्रमाने संहार केला.
पक्ष एष समुद्दिष्टो महेन्द्रस्य सहायवान्
हा समूह महेंद्राचा सहकारी म्हणून ओळखला जातो.
इत्येते हरयः प्रोक्ता इरावत्या निबोधत
अशी ही इरावतीच्या वानरांची माहिती सांगितली; पुढे ऐका.
हस्ताभ्यां परिगृह्याथ रथन्तरमगायत
तेव्हा दोन्ही हातांनी धरून त्यांनी रथंतर गाणे गायले.
संप्रायच्छदिरावत्यै पुत्रार्थं स तु भौवनः
भूतांचा स्वामी त्याने पुत्रासाठी इरावतीला ते दिले.
देवराजोपवाह्यत्वात्प्रथमः स मतङ्गराट्
देवराजाने प्रथम जो जोतला म्हणून त्याला मातंगराज म्हणतात.
अञ्जनस्यैकमूलस्य सुवर्णाभस्य हस्तिनः
अंजन हा एकमूळ असलेला, सुवर्णासारखा तेजस्वी हत्ती आहे.